Ферташ санна, морхаш тIа а кхехка,
Кертах морхий чоалбаш хьоарчаяь
Латт Кавказа лоамаш, Iочухьежаш,
Лохерча лаьтташка делакъежаш,
Лоамарой лорабе чIоагIо яь.
Хиш гу царна Тийрк, Кура, Риони:
Лоаман михаца уж ловзаш да,
Дукъан ганаш тIара чухехкалуш,
Чхараш тедаш къахьегаш уж да.
БIаьсте лоамашка дашача лайво
Лохера хин хьоарсамаш хьалдуз,
Къамаргара машара ашараш
Лекхаш, талгIенаш берда тIа тувс.
Баьццарча цу дийхкашта юкъера
Кура сай, цецбувлаш, царга хьеж,
ТIаккха бай тIа гIолла болалу из,
Ший муIаш тIа сигле ловзаеш.
ЯгIаш я къаьна га,
Ловзадеш михаца гIаьнаш,
Дукха хов баьццара корта цун
IиндаргIа лоаттадеш ба.
Къаьна га –
Гаьнарча берала теш хинна латташ я
Даь коа тIа.
Iаьржа коаст
Къаьнача муашца белгалъяь я.
Мел хиннад укхаза
ГIозача ираза денош!
Къаьнача овлаша
Хетольгаш керда хийцад…
Мел дукха догIаша
Лувчадаьд хьа ховха гIаьнаш,
Мел дукха такилгаш
Укхазар урагIъихад.
Iа новкъа ваьккхар со,
Ер дуне дикагIа довза.
Лийннав со массаза
Сай дег чу лелаеш хьо.
Хьалха мо укхаза
Iовижа пурам да сона,
Хьалха мо хьай Iийне
Вужавий, тхьовсийта со…
Хьай къонал,
Са берал
Долча юхавига со.
Хьалха мо
Дувца Iа сона уж хьай хоза фаьльгаш,
Ер дуне иразе хиларах
Тешавеш со,
Вахаро доагадаь
Деха дог гIоздоахаш са
Айтэча кхо шу далара хетаяь
ВоI са,
хьа вахара никъ бIаьха хила мег.
Никъ хала хиларах,
ша бетташ хиларах,
мух хьекхаш хиларах,
дарз хьекхаш хиларах,
воха ма вохалахь,
юха ма валалахь!
Цул совгIа, са воI,
хьо вожа ма вожалахь!
Вахара халонаш котъяьнна, воже хье,
Сабарца хилалахь,
сатохаш хилалахь,
дег чура хьай сонтал, кагйий, дIаяккхалахь –
деналах ца вохаш,
юха хьалгIатталахь!
Цул совгIа, са воI,
кхы вожа ма вожалахь!
ВоI са,
хьо дегаца деррига гуш хила,
кIаьда дог сийрда да из аьрзе бIарг санна.
Хьай нанас мел дийцар,
Дас хьалха мел даьхар,
Диц ца деш лелалахь,
Лорадеш лелалахь!
Цул совгIа, са воI,
Iа цIи лораелахь хьай!
ВоI са,
хьа моастагI, хьох доацар а дийца,
хьо бIехве отте –
хьо воха ма вохалахь,
из бIехву йоахараш
дувца ма отталахь,
цу ий тIа нийсвала цунца
ма гIорталахь!
МоастагIчо дийцачох
бакъдари доацари
эзделца дисте
къоастаде хьажалахь!
ВоI са,
камаьрша хьо хилалахь массаза,
хьайгара дийхар ца луш саг ма виталахь.
Эсала, доастама
цIаккха ма хилалахь.
Цхьабакъда, Iовдала
чугIерташ болчарца
довна а вахе, Iа
хьай сий ма доаделахь.
ХIаьте а, Даьхенга
хала ди доагIе,
хьо оарцагIвалалахь,
юха ма валалахь.
Хьай букъ тIехьашка
из хьай халкъ латталга,
Хьайна тIехьашка
хьай Даьхе латталга
диц ца деш
дунен тIа мел ваха вахалахь!
ВоI са,
хьай нанна хьо дика воI хилалахь.
Хьалкхийча, цIагIара хьо ара варгва,
Вахара боккхача новкъа хьо варгва…
Даьхе, ер фо санна, къонгашта езалга
Кхетадеш,
диц ца деш, массаза хилалахь!
Ший Даьхе йицъяьр ший вахарах варгва…
ЗIамига ва хьо, воI,
ХIанз кхетадергдац Iа…
ХIаьта а,
диц ца деш, Iа дагалоаттаде:
харцахьа доладаьр
харцдолаш чакхдаргда,
бакъхила хьо гIертий –
хьа бокъо тIаяргья.
Харцонах, зовзалах
хьай дог Iа лорадой,
цу Дала хьа вахар
иразах дузаргда,
денал а лургда хьай
цIи лакха лоаттае!
Са хьамсарча юрта йисте гIолла
Хьийдда дода хий, ший пурхаш беш,
Боалий гаьнаш урагIъяхай лаккха,
Са хьамсара юрт дIахьулаеш.
Доккха дикахетар хургдар сона,
Яларе хьо деррига из гуш:
Хин талгIенаша мишта ду халхар,
Боалий зизаш лаьтта мишта дувш!
Арен зиза,
Боча, ховха зиза,
Дуненна ший хозал телаш да,
Боалий зизашта мо, цу зиза а
БIаьстено ший низ дIателаш ба.
Сай дегчура безам бIохбергболаш,
Йоккха цIи хьаллотаергья аз,
Хьийдда додача хи йисте этта,
Хьога дIакховдабергба аз из.
ТIаккха боча елалургья сога
Хьо – са езар, ховха зиза са!
Хьо ма дий из боча, ховха зиза,
Хьо ма йий из, дега езар са.
Доккха дикахетар хургдар сона,
Яларе хьо деррига из гуш:
Хин талгIенаша мишта ду халхар,
Боалий зизаш лаьтта мишта дувш!
Лаьтта оахаш воалле саг –
Дика деш из воал.
Ялат дIадувш воалле саг –
Дика деш из воалл.
Дика деш хьо ваьлла вале,
Бийсан хьай наб йоаяь яле –
Кхоана гIозал гургья хьона.
Хила дика деш!
Гаьнаш дIаювш воI хьа воалл –
Воалл из дика деш.
Комсаш дIаювш цун воI воалл –
Воалл из дика деш.
Йола, хургйола са тIехье,
Васкет да са шуга тIеххьар –
Массаза къахьегаш хила,
Хила дика деш.
Хьаьнала къахьегаш вар
Нагахь мара вац.
Тахан таро йолаш вар
Харцох къахкаш вац.
Харцо котъяьннаяле а,
Вала мо хала дале а,
Цасоцаш, юха ца воалаш
Хила дика деш.
Халахь, бакъдар оттаргда –
Хила дика деш.
Теша, харцо харцаргья –
Хила дика деш.
ХIаравар вайх бакълувш хуле,
Хьаьнала къахьегаш хуле,
Бокъо котъяргья вай тIаккха,
Харцо эккхаеш.
Хила дика деш!
Дуненна эшац вай дошо –
Цунна дика эш,
Дуненна эшац вай дото –
Дика цунна эш.
Воча наха гаьнаваьле,
Iовдалчарна къинтIерваьле,
Даьла духьа ду аз, аьле,
Хила дика деш.
Хила дика деш.
Кастта ах-бийса хургья укх шахьаре,
кораш да дIадовш,
хеталу, цаI вокхан тIеххьа
баьддерзача пенаш тIара
хьагувтташ латташ мо
сийна, баьццара, IажагIа сердалон оалхазараш…
Гуш доацача,
хозаш доацача гIаний морхаша
оагадергда бийсан шеллуш латта фо,
тIаккха из Iодолалургда
гурмат хинна ядача урамий
асфальта тIа гIолла.
ДIалоацаеннай бийса,
оарц дехаш теха цIогIа а
цун бухага кхоачаргдоацаш
кIоарга йола,
боарам боацаш йола бийса.
Цхьабакъда, сона холу,
сайна хозахеталга
зIамига хила, укх бус,
укх сигленна кIала,
укх лаьтта;
сайна езалга
йоаккхайоацача йIовхала гала –
сай дегI а сай са а шийх латташ йола;
сай безам боацилга,
Дала хьа мел кхеллача хIаман
къайленаш хара духьа а,
йоккхагIа хила,
се йолчул!
Кхохкаденна фо докъаденнад,
ИйттIад лаьтта деррига, хий доацаш,
Гаьнаш а латт, гIаьнаш матардаха,
Хьоарсамаш, хий доацаш, докъаденнад.
Говрий таташ хоз тIехьашка сайна…
Дошлой боагIа сиха, еза ферташ,
Iаьржа байракхаш уж йолаш санна,
БIайхача михаца ловзаеш.
Малха духьала, ца къахкаш вIалла,
Болх уж сиха, йIовхалах ца башаш.
ТIакхувш латт уж.
ТIехьакхийннаб сона…
ДIахо болх уж,
Совца дагабоацаш.
Садикъад са, са доаккхалац сона,
Царга кхайка низ а бисабац са.
Дуне дIайха да,
Цу пхьара кхуврч мо,
Са хьалдаьккхача къамаргаш Iувжаш.
Йоагаю къамаргаш,
ЦIеро санна…
ХIаьта дошлой сиха къайлабайлар,
Малха духхьала тIабахар майрра,
Цун доазон тIа байлар, хетаргахьа…
Цхьаккха юха а хьажанзар сога…
Iобижар цар айбаь хинна дом.
Малаш дар шо?
Мича долхаш дар шо?
Мича даха сихденнадар шо?
ДIаяхар хьо,
Цхьаккха хIама йитанзар Iа юхе,
Пена тIара сурт а хьай
Iодаьккхар, йиц ца луш.
ДIаяхар хьо.
ТIаккха сенна
Хьежаргва со тIехьа?
Хьо дIаяхарах ца тешаш,
Дог да детталуш.
Дехаргдац аз,
ДIа ма гIо,
Е юхайола, яхаш,
Вай шиъ къаьстад…
Кхы юха вай
ВIашагIкхетаргдац…
ДIаяхар хьо,
Кхы со волча
ЮхайоагIаргйоацаш…
Бакъда,
Уж хьа бIаргаш-м хьоца
ДIагIо тугаш дац.
Хье дIайодаш
Уж хьай бIаргаш а дIахьо Iа хьайца,
Сона гIанакхелахь духьал
Ма ахийта уж!
Са кер чура а дIагIо,
Хье
ЦIагIар йодаш санна,
АттагIа хургдолаш сона
Хьа безам бицлуш.
ДIаяхар хьо,
Беррига хьай боахам
Хьайца ийца,
Дитанзар Iа
Хье да йола цхьаккха хIама сона…
Цхьабакъда,
Дисад са кер чу дог са,
Лешаш цIийца.
ДIахьо из а,
Хьа ма дий из…
Дицденнад из хьона!
Мичахьара бенаб сона
Ер са мукъам?
Мичахьара бенаб сона
Ер ши ткъам?
Мичахьара бенаб сона
Лакхаленга
Сатувсара боккха безам ер?
Мичахьара ений аьрзий курал?
Цхьаккха тайпа боарам боацаш бола,
Бердаш доацаш, чаккхе йоацаш бола,
Дег чу баха бала?
Мерза гIозал?
Хьалкхача ца могаш аз дитача
Лоамашкара денадий-хьогI уж,
ГIоза кхаъ царгара сона бахьаш:
Акхаргара дIаволале, яхаш?
УрагIа со дукха хьийжав царга –
Лакха дар уж…
Бовхьаш гуш цар дацар…
Хиш а тоатолаш а дукха гора,
Амма, сай никъ сона корабанзар.
Гора сона, цхьабараш бар майрра
Шоай никъ корабаь,
УрагIа болхаш,
Шоай кхелага,
Е шоай лакхаленга.
Со цаI вар сай никъ кора ца боагIаш.
Лув-кхеро каст-каста футтарвора,
Чхараш кIалара дIаухар сона.
Цхьабакъда, са оаз чIожашка екар,
Лоамаша шоай хьаькъал соца декъар.
Миха къамаьл кхетаде со ваьлар,
ТIоа сегарах цакхера а ваьлар,
Дог са лаза, дела, делха даьлар,
Нах иллешца цецбаха со ваьлар.
Сиглено белар уж ши ткъам сона.
Дайра сона тIемаш, лаьтта латта,
Кхийтар со,
Мел гIо доацаш да лаьтта,
Кхийтар,
Доагаде мел да из атта.
Лоам бихьера хьийдда лай хьетт санна,
Дег чу дийшар гIозал, гIайгIа, бала,
Лотабелар къахетама ала.
…Кхетадир аз, из поэзи йолга.
Цу хьа Iаьржача бIаргаша,
Деладенна,
Чов йир сона,
Лазадоаккхаш къона дог.
Iурра хьалбоала дошо малх
Гацар сона,
Гацар,
Бийсан бетто седкъий мишта сог.
Жовхьар санна къегаш,
Гаьнаш тIара легаш,
Тхира тIадамаша
Моакхаз дошаду,
Форда талгIе йолча
Хьийдда дода тоатол…
Из деррига
ГIозал йоацаш сона гу.
Юххе ягIача миинга
Ткъоврона тIа
Ши кхокха ба багIаш,
Безам буаш ба.
Малх ба сийрда хьежаш,
Дуне хьаста гIерташ…
Дехача са дег чу-м
Йоккха гIайгIа я.
Из сай бала хьанца бувцаргба,
Хац сона,
Из сай гIайгIа хьанца ювцаргья,
Хац сона,
Соца бала бекъа
Саг са висавац…
Из бала, из гIайгIа
Соцар къасташ яц.
БIаьсти яьлар!
Вай шиъ юха вIашагIкхийтар …
Хинначул дуккха а
ХозагIа хьо я.
Цхьан хана Iа, елаш,
Лотабаь из безам
Тахан а са дег чу
Дийна болаш ба.
Хьо йоацаш сай вахар
Доацилга со кхийттав.
ХIанзчул тIехьагIа кхы
Вай шиъ къастаргдац
Со хьоца а волаш,
Хьо соца а йолаш
Дахаргда вай.
СовгIа
Эшаш хIама дац!
Мах баь варгвоаца дош дита гIерт со шоана,
Цхьабакъда, из йоазув вIалла хац-кха сона.
КорадоагIа сона дош, – цу сахьте диц а лу из,
ХIана аьлча, вIаштIехьдалац са дIаяьзде из…
Дезткъа шерал тIехваьннав со – из кIезига дац,
Царех кховзткъа шера дега сердал яйнаяц.
Дешаш дацар са саг атта кхетаргволаш,
Наьха дегаш сомадаха могаргдолаш.
Къаьнача цIагIа со вахар, уж сай иллеш кхоллаш,
ХIанз кхы зама эттай, иллеш кхытайпара долаш.
Маьлха зIанараша дог са сийрдадаьккхад,
Деррига са маьрша иллеш ткъамалдаьхад.
ЧIоагI а енна, шерра ека яьлча из сай оаз,
ДикагIдола дош хетадир сай Даьхенна аз.
Дуне тардича вай доана,
Ялата тардича дош,
Аз уж дешаш дIадувш баь болх,
Хетаргахьа, зехьа бац.
Къавеннав со, ха дIаяхай,
Вахар са чакхдоалаш латт,
Теш со, аз дIадийна дешаш
ТIа ца доалаш дусаргдац
Са ханнара я ер къаьна миха,
Са корта мо, кIай а еннай ер.
Оаха цхьана доладаьд ер вахар,
ДагадагIац, малагI шу из дар.
Михо эгаду цу миха гIаьнаш,
Ткъовронаш тIа оалхазараш дек.
Лов сона, ер миха дукха яхар,
Даьлагара цун ха йIаьхъяр дех.
Миха кIала ду дуккхачар хьоалчагI,
Кагирхой вIашагI а бетталу,
Къоаной багIа, дахар-денар дувцаш,
Шоай хьаькъал цар зIамагIчарна лу.
Бера хана денз-хьа илли доахаш
Ва со. Валлалца доахарг а да…
Уж сай иллеш бIаьшерашка дахар
Даьлагара дехаш а со ва!
ДIакъайлар аз, чIега теха, ниI,
Бицбир хьо йолча дIабоагIа никъ…
Цхьабакъда, цIа сона готта дар,
Цхьабакъда, са цIагIа гIайгIа яр.
Карт яь, сай ков аз чудерзадир,
Ара цавала аз чIоагIо йир…
Цхьабакъда, магацар йицъе хьо –
Фаьрго лекхар сона иллеш хьа.
ЧIоагIа лакха гIала еттар аз,
Хозаргйоацаш хьамсара хьа оаз…
Беттаца духьала ухар хьо.
Хайра сона, сай кхел йолга хьо!
Тхираша йошъяьча баьцаш тIа
IажагIа гIаьнаш Iолег,
Лоаман цу довкъашка гIолла
Гуйрен из шийла мух хьекх.
Мишта дохьийтаргда илли
Сай дега хьамсара волча
Сагага, деррига наькъаш
Дохк этта, дIакъайла хилча?
Да тхона юкъе уж лакха
Лоамаш а, уж сиха хиш а,
Наькъаш а долхаш да гаьнна,
Анайисте къайладувлаш.
ЙиIийна хье везаш хилча,
КIант хила веза хьо визза,
ДIакхоачаргволаш из йолча,
Наькъаш мел хала дале а.
ГIарагIураш я къулбехьа,
Сигленаш екаеш, йолхаш,
Со а лел хIара дийнахьа
ДикагIча деношка хьежаш.
Дог да са гIоздаьнна делаш,
Хургйолча бIаьстенга хьежаш.
Цхьабакъда, гIозалца дег чу
Воагаву уйлаш я яхаш.
Са илли – сийнача арений йиша я,
Са илли – лакхача цу лоамий йиша я.
Аз уж хьа къайленаш иллешца тохк,
Са дега хьамсара АьдагIий мохк.
Россеца да тахан са къам а, са халкъ а,
Вахар а иразе да тахан са халкъа.
Хьоца со хилча са балаш а дох,
Са дега хьамсара АьдагIий мохк.
Хьа лакха уж лоамаш дукхадез сона,
ПаргIата аренаш дукхаез сона,
Хьа къонгаш хестабеш аз иллеш доах,
Са дега хьамсара АьдагIий мохк.