Машар хилча –
Хургба безам.
Безам хилча –
Хургба дезал.
Могаш воацар –
Хургва верзаш,
Кхы ца эшаш
Хургда герзаш.
Балийво
КIайергьяц нана –
КIайергья из
Духхьал хано.
КIантий хургбац
Вай дIабехкаш –
Фийгаш хургда
Лаьттах дехкаш.
О, ма хоза
Дош да «Машар»…
Лахьта гIолва
Цох ца вашар! (20)
Гой шоана, ва нах,
Боалашта зиза техад.
Дий-теш ер гIанахь –
Боалашта зиза техад.
Ер хозал хоастае –
Боалашта зиза техад.
Дегашца доастале –
Боалашта зиза техад.
Берашта ма етта –
Боалашта зиза техад.
Халбаташ ма йотта –
Боалашта зиза техад.
Харц ма ле хIанз-мукъгI –
Боалашта зиза техад.
Барт чIоагIбе укх юкъагI –
Боалашта зиза техад.
Кепигаш ма Iоаде –
Боалашта зиза техад.
КIазилгаш ма доаде –
Боалашта зиза техад.
Аьлдиташ ма дувца –
Боалашта зиза техад.
Топий лакаш ма лувца –
Боалашта зиза техад.
ДагадоагIа сона:
тха отара тхов кIала
боаллача бIенара
цкъа чулийгар
чIагарга кIоригаш…
ЦIогIа детташ,
царна гонахьа кхестар
нана-чIагарг…
Са нана оарцагIа ера…
Чулийга чIагарга кIоригаш
юха чуехкар цо бIена чу…
Ма гIаддахар
нана-чIагарг!
Иштта гIадъяхар
са нана а.
Цу миноташка,
цу хана
ма хоза яр уж ши нана!
Сай наьна кулгаша
Истола тIа Iоувттаю сискал
Цар хьаяьлга хов сона, –
Беркате ма дий са наьна кулгаш.
Сай наьна кулгаша
Истола тIа Iоувттаду модз а
Цар хьадича санна хет сона, –
Иштта беркате да са наьна кулгаш.
Сиглара метеорит
ежар са дег тIа –
лотабенна лоам.
Ньна бIаргара хитIадам
бежар са дег тIа –
зIаммига сийг.
Метеоорито яь чов
лайра са дего.
Наьна бIаргара бежача
хитIадамо яьр
ла маганзар.
Къалу гаьнаш,
Къалу буц…
Дунен хозал,
Хьо-м къалац.
Къалу лоамаш,
Хувцаш бос…
Бакъда, къалац
ДегагIоз.
Къалу кхертIой,
Къалу хий…
Къалац денал,
Къалац сий.
Дегай дикал –
Из къалац.
Сийрда тешам
Хувцалац.
Къалу хьо а –
Шеко яц…
Бакъда, хьаькъал
Къалуш дац.
Къа мел ца лур
Даха дус,
Саг дIаводе а
Цхьан бус.
дех аз шуга, ва нах,
Дунен дикал зелаш,
Укх дунен чу дахаш
Хиларах хам белаш.
Халонаша цкъаза
ДIакхухье а бос,
Вахаш хилар – из я
Йоккха дегагIоз.
Вахар, шалта санна,
Цкъаза ира да.
Бакъда, вахаш хилар
Доккха ираз да.
Вай диса даларе
Нанас Iо ца деш,
Гург ма яцар вайна
Дунен къоарза беш.
Йиш хургьяцар вIалла
Баьцаш, седкъий зе…
Нанас лаьтта Iоваьр –
Из ва иразе!
Баркал шоана, ноаной,
Оаш тхо Iодарах!
Баркал хьона, дуне,
Тхо хьалкхедарах!
Зизилг дагIа малхага делаш,
Цунна тIехьа кортилг бехкаш…
ДIаьха дац цун иразе вахар –
Гуйрено из лоацаргда.
Гуйре ялехь, цунна тIакхувш,
Овлан тIара даккха гIерташ,
Лора ца деш гIожа когаш,
Хозал ца гу адам да.
Саца, адам!
Дита зизилг,
Лепаяйта цунга аре!
Хоза да цун ховха дегIилг,
Делийта из, лепаш, маьлхе!
Тхона вIалла гаьна боацаш
Хоалуш ба зIамига гув.
Цу тIа даьле, гIоза ловзаш,
БIарго хийла бераш зув.
Зовне ек берилгий оазаш,
Аре шоашца ловзаш мо,
Башха кIаьддаларца доацаш,
Дог гIоздоахаш ловзаро.
Замаш яхай из гув латташ…
Ноахаленаш цо хийцад –
Шоашца гIозле шортта йолаш,
Цар шоай шераш дIакхихьад.
16.11.20
БIарт ма кхоачча аре, аре, эри аре…
КIаьдъеннай ког-масса хьа говр, ва баьре!
Йоддаше, дог даттаргда, йожаргья тIаккха.
Фу дайнадар хьа, фу корадир – ер аре тахка?..
Кагделча санна, когаш мелделар доттагIчун,
Латтар хьо, маьлхара IотIахьежаш цунна.
Терк лакха баьцаш, кодам бувцаш мо шортта.
Сийрдача сигленгахьа хьалъайбиц Iа корта.
Гаьннара гучалийлхар боагIа говра баьреш,
Дувшадеш шоашта тIехьа шерша баьца даьреш.
Гарга боагIар уж, майяь шоай сира говраш,
Лестадеш беттара даьха къегаш дола товраш.
Хьа кхел гаргайоагIар!
Iа доккха са даьккхар.
Хаьнах ула хьай тур бетта чура хьадаьккхар.
Ловзар деш санна лостадир, баьцаш хьатедаш..
Хьона къар ца енна аре яр сагота йоацаш теркаш.
Йотаенна шура мо, хийтар, дIалоацаелар лоаца ха.
Аьттув хуларе-м, хийтар, агаргьяцар дIахо ка.
Бакъда, аьттув хиларга сатувсилга хIанз дац.
МоастагI-м къарвергвар –
Кхел къарлургьяц!
Сурт-сибаташ хувцалуш духьалъувтт нах.
Фу яхаш мо хет цар хьайга?
Iа царга фу ях?
ЧIоагIдеш чIехка дог, бе тоIабир товра мукх.
Сигленгахьа хьалхьежа, яьккхар лоацца цхьа юкъ.
Ма гаьна яцар цу сийналла гаргаваха веза ха!
Кхетадеш из, Кхеллачунгара гештдар дийхар Iа.
Маьлха дошо, лувчавеш мо, хьона IотIамехк.
Гош хьедеш, тIехьарчар говраш массагIа лехк.
Кура дегаш къардергдолаш кхеллай Дала кхел!
Валара бIарахьежача, шоашта моге, курал ел!
Маьржа дуне-яI!
Воссавир-кх Iа дын тIара баьри.
БIарг ма кхоачча аре яр, аре, эри аре…
2003 шера февраль
Мехках ваьнна арахь лелаш
МоллагI хIама дайча,
Се цу мехка волаш санна,
Даьй-мохк дагаухар сона.
КIайча боамбе аргIаш санна,
Сайса морхаш яйча,
Царех нана-лоамаш хийте,
Даьй-мохк дагаухар сона.
Баь тIа даьржа жа Iул санна,
Лакхе седкIий дайча,
Наьсаренгахь уйла лесте,
Даьй-мохк дагаухар сона.
Къонах, кхалсаг е бер денна
Iаьржа таьзет дайча,
Наьна из боарз духьалъэтте,
Даьй-мохк дагаухар сона.
Новкъа ваьнна, ший ды коачбаь
Водаш баьри вайча,
Къона шераш духьалдаьхке
Даьй-мохк дагаухар сона.
Саготонах хIама доацаш
Ловзаш бераш дайча,
Айса берзан когаш лийза
Даьй-мохк дагаухар сона.
Нийса мугI баь гIарагIураш,
Йолхаш-йоагIаш яйча,
БIаьха никъ баь се гаьнваьнна
Даьй-мохк дагаухар сона.
ДагIа долхаш е цIадоагIаш
Дерста хьаьлий дайча,
Дог ма Iабба беркат дола
Даьй-мохк дагаухар сона.
Кино хьежа е сурта тIа
Хоза Iалам дайча,
Кхы а хозагI сибат дола
Даьй-мохк дагаухар сона.
Товнаш санна боага ши бIарг
Миччахь бIаргабайча,
Сай дог хьийстар гучаяьле.
Даьй-мохк дагаухар сона.
Турпал воацар Iохьоргвола
Iаьржа хи-юхь тIаеча а,
Миха духьал Беш-лоам санна,
Шек ца доалаш,
«АхI» ца оалаш,
Из сатохаш хиннадаь,
Аз сай халкъах доккхал ду.
Цу береша дохьаж теха
Ше деррига бIехдича а,
Маьлхе къаьга жовхьар санна,
Цхьаккха Iаттах хIама доацаш,
Цун дог цIена дисандаь,
Аз сай халкъах доккхал ду.
Ткъам-масса из лаьча
Сигала санна,
Нахаца дувцара
Хьакхашта хила,
Хьаьнала къахьегаш
Ялат дIадийна
Iаьржа лаьтта санна
Беркате хила.
ТIомарах тоаденна
БочабIар санна,
Мерзача безамах
Хьалдизе хила,
Шийлача шовдано
Хьогвеннар санна,
Лаьттарча адамий
Дог хьоасташ хила.
Аьдийна ваь кIанат
Из Сурхо санна,
МоастагIчох латара
Денале хила,
Ший юрто вийхача
Вала воI венна
Цун нана ше санна,
Камаьрша хила.
Дунен чу дIаяржа
Маьлха зIы санна,
Массерча миIинге
ДIадаржаш хила,
Лаьттано тIаэца
ДогI-тIадам санна,
Адамий дегаша
ТIаэцаш хила.
Докъаденна ше дIадоалаш,
Ший фу цIендаь ца хадийта,
Латаргдолаш, кхаьчадаьнна
Ги тосс баьца мергIилго.
Iоажал кхаьча ше дIавоалаш,
Наьха дагахь ше вахийта,
Дийна волаш карахдаьнна
Дикаш юхедут саго.
Баьри ва вахаш,
Къонах ва, яхаш,
Ше эгIазвахача
Сесагах леташ.
Ше эгIазвахача,
Сатоха ца луш,
ДIалею баге,
Нах хийрабоахаш.
Ший хьаькъал даларе
Хургвацар гIожа,
Мотт кIаьда, мерза
Лебергбар хоза.
Сакхетам баларе,
Уйла еш ваха,
Ховргдар ер вахар
Доацилга дIаьха.
Хьожаргвар нахаца
Ма хулла тарвала,
Нахаца екъаш
Ший гIайгIа, бала.
Теркалвац наха,
Метта доал ца деш,
Баге дIаетташ,
Къовсамаш доахар.
Дац дунен чу
Цхьаккха хIама
Хьол хозагIа,
Са Даймохк.
Хьажал, лоамаш
Деций хоза?
Царел хозагI
Фу хургда?
Мел хьежача
Баьццара гувнаш,
БIаргаш хьесташ
БIаргагу,
Даймехкара
ХIара мергIилг
Дего дезаш
Къоабалду.
Хоастам хьона,
Даьхен лаьтта,
Хьо хиларо
Воккхий ву.
Фу дергдар,
Хьо бецаре,
Дега товр де,
Са Даймохк?
Дац дунен чу
Цхьаккха хIама
Хьол хозагIа,
Са Даймохк.
Хьинар долчо
Хьалъю гIала,
Цхьанна сага
Ца беш бала.
Iийне вагIац,
Балхах кхераш,
Араваьле,
Болх хьабу,
Велха оттац
Хало еча,
Шийна могар
Цо хьаду.
Массахана
Хул къахьегаш,
Ираз-беркат
Дебадеш.
Нахагара
Лелац дехаш,
Шийна могар
Iалашду.
Хьинар долчо
Хьалъю гIала,
Цхьанна сага
Ца беш бала.
– ГIораяьй хьо,
Къаьна га,
Сона хет хьох
ЧIоагIа къа.
Фу хургда хьох,
Къаьна га?
ДIаьха ма дий
Шийла Iа.
Могаргдий
Iангара яла?
Низ хургбий хьа
Шелал ла?
– Сох къахета
Дезац хьона,
Со духьала
Оттаргья.
Даьхен лаьттах
Доахк са овлаш.
Даьхен лаьтто
ЙIовхал лу.
Даьхен малхо
Хьесташ я,
Овлаш лаьттах
Доахкаш да.
Цхьаккха хIама
Новкъа дац,
Со къаръе низ
Лаьтта бац.
Ховш да, дарц хьекхаргда сона,
ТIаухаргья Iаьржа бийсаш, –
Са дог даим хургда къона,
Никъ са массаз хургба гийса.
Бокъо яц са гIалатвувла,
Жоп дехаргда согар халкъо,
Нагахь дег чу цхьацца къувлаш,
Со халонех воле лечкъа.
Цудухь гIерт со,
се мел ваха,
ЦIена уйлаш, дега йIовхал,
Хьона тела, еза Даьхе,
Хьо ца езар ва са довхо.
Наькъаш,
Наькъаш…
Сона хьалхар
Шо дIаудаш, кхесташ да.
Седкъий миссел да шо дукха,
Сага уйлаш миссел да.
Мичай-те шо доладенна
Моттиг?
Мичахь совцаргда?
Адмаш, шуца вахар дусташ,
Шо хьалийца, долхаш да.
Вай вахара лард я лаьтта.
Ший никъ боацар – из ховш да, –
Ваха, вала моттиг йоацаш,
Дийнахь бов мо вусаргва.
Вайна ховш да: цIена, бIеха –
Наькъаш тайп-тайпара да.
Цхьаццабоа никъ боацаш висар
Дуккха, дуккха гIойле я.
Наькъаш, наькъаш,
ДIауд наькъаш, –
Дуне доккха, сийрда да.
Укх са мехках, шовда санна,
Хьоарчаденна, долхаш да.
Са мохк!
Даьхе!
Са дог-уйла!
Мел хиларах сайна вас, –
Вала аьлча, лергвар,
Бакъда,
Хьа никъ бутаргбацар аз.
Са дай кхийннаб хьоца, Даьхе,
Хьа сий, курал йоаяьяц.
Са кхел я хьо.
Гой, хьо санна
Никъ а са цаI мара бац.
Лоаман шовда,
Модз мо хеташ,
Мел аз, бакъда,
Iабаш вац.
Цо, лаьттан тIа дала гIерташ,
Мел къахьийгад сага хац.
Сага хац, цо кхихьа наькъаш,
Хала дий уж, атта дий.
Цкъаза додаш, тIаккха лакъаш,
ТалгIеш дIа-са етташ ший,
Массаз лийннад тувладенна.
Цох зем баьккха саг варгвий?
Цудухь хургда селла цIена
Цун бухдувла шийла хий.
Иштта со а, гIалатвувлаш,
ДоагIа дешаш лохаш воалл,
Дукха йийя сов уж уйлаш,
Цкъаза корта тентиг боал.
Из хIама дац,
Ловргда шедар,
Са дош, дийна хьо хуле,
Хьастар хий мо цIена, шийла,
Наха тоам беш хьо дале.
Алхха из да сона дезар,
Цудухь ба са ваха безам.
Сабар,
Поэт,
Ма ле сих.
БIаьзза мехка чакх хьо вала,
Довза дунен ираз, бала,
ТIаккха яьзъе стих.
Лаха,
Тахка,
Уйла е,
Наьха хьашдар Iа хьалъэца,
Дош хьай дег чур доагIаш деце,
Халахь, эшац ле.
Даькъаз ва хьо, из ца хой.
Хьаь чу сага сийрда кIерам:
Бовргбац хьона нах къинтIера,
Уж Iа Iехабой.