Сенна ю Iа укх дуненна уйла?
Ираз аьттув болаш ва хьо, бахтивар,
Кхоачашхиннад Iа хьайна мел лийхар,
Ираз долаш, гIоза ваха, бахтивар.
Наха дувцачунга Iа ладувгIе,
Атта товнаш тIа хьо оттаргва.
Хьона хьалхашка я шера аре,
Ираз долаш, гIоза ваха, бахтивар.
ДIаьха, хала да вахара наькъаш,
ТIа ма эца Iа цхьа моллагIвар.
Харцо дукха хургья хьона уллув.
Ираз долаш, гIоза ваха, бахтивар.
Хьехамга ладувгIа, Абдурагим,
Дукха дика хIама карахдаьнна вар,
Иллеш доахаш, са а къердаш хьайна,
Ираз долаш, гIоза ваха, бахтивар.
Iа хьакхаьчад,
Наькъаш къовладеннад,
Хиш да ша баь латташ,
ДIахьажал.
Маьлха никъ а хIара денна,
Лоацлуш боагIа,
IиндаргIаш латт дIаьхлуш,
ДIахьажал.
Кура лоамаш латт, кIай дувхар дийха.
Оалхазарий бIенаш,
ДIахьажал,
Даьсса миштад,
Шийла мух ба хьекхаш,
Кизгаш тIа зизаш да,
ДIахьажал.
Iа ший ханна хIатIаденад вайна,
Бож а чусецаб вай,
ДIахьажал,
Гув тIара чухехкалуш доахк бераш,
Басилгаш я йоагаш,
ДIахьажал.
Хьо мара кхы яц са укх дунен тIа,
Сога ладувгIал-хьай, сона езар.
Хьо цаI мара яц са дег чу яхаш,
Сога ладувгIал-хьай, сона езар.
Цу хьа цIацкъамаша корзагIвоах со,
Сога ладувгIал-хьай, сона езар.
БIаргаша хьа ю са дега човнаш,
Сога ладувгIал-хьай, сона езар.
Дак мо долча хьа дегIага хьежаш,
Шераш даха кийча ва со, езар,
Вахара никъ цаI ма бий вай шинне,
Сога ладувгIал-хьай, сона езар.
Цу бIаьстен талгIенаш
Даимлен есараш
Хинна дIаайттар,
Беш дега бала,
Шовда тIа хий эца
ЙоагIаш хьо яйча,
Са дег чу лотабеш
Безама ала.
Аьлар са новкъосто:
«Хьай байташ цу моча
ЙиIига яьзъе Iа,
ДикагIа да-хьона!»
Хьай бIарахьажарца,
Хьай елаяларца,
Сийрда ма даьккхар Iа
Ер дуне сона.
Ираза никъ бийхкар
Дала ший кхелаца,
Безамо доагадаь
Ши дог Цо къоастадир:
Са безам ца безаш,
Кхычунга хьо яхар.
Са бехк беш Iа аьннар
Аз хьатIаийцанзар.
Лазар цабоашамца
Сай дег чу хийцар аз,
«ГIоза хьо яхийла!», –
ТIехьар тIа аьлар аз.
«Со хьона езацар…
Кхычунна вут аз хьо…»
Узама хьисапе
Екар хьа зовне оаз.
Заман цу йIоахалца
Яйра хьа лар…
Хьо езаш,
Хьо лехаш
Лелаш со вар.
Аз кхыяр лехацар –
Хьо езар сона.
Дег чу са гIайгIа я
Даьре чов санна.
Ха сиха дIаяхар,
Хьо йицлуш со вацар,
Ираза Iаг боацаш
Хьа вахар хилар.
Ираз фуд халехьа,
Iоажало йихьар хьо…
Сатувсам байра са,
Хьо йоацаш висар со.
Дег чу са лазар да,
Цо сатем боабаьб са,
ГIайгIано,
Балано
ДIахецаш вац.
Хац сона, хьо йоацаш
Се мишта вахаргва,
Хьо йоацаш дIа мишта
Леларгва хац.
ДогIа доагIа, корзагIдувлаш,
Ца локхийташ бIаргаш хьал,
Харцъяьннай, тIакIалтIаяьннай
Са езача йиIий кхел.
Доккха хьоалчагI да хьа тахан –
Кхычунга хьо йодаш я.
Гешт дергдац аз: вайна юкъе
ТIеххьара къамаьл ер да.
Халахетарах бац пайда –
Лакхерчар ду шоай хьаштдар.
Тоатолаш сайцад, ца декаш,
Удаш да уж, йоацаш гIар,
Лаьттага а ба са бала,
Ул, тхьайсача санна из а:
«ЙоагIаргьяц ханнахьа бIаьсте,
Тохаргдац ханнахьа зиза!»
Боккъала ма елха тахан,
ХьоалчагI да хьа, лоаман йоI,
Дега бохам ма хилийта,
Хьа ди да ер, лоаман йоI.
Хьанна дагадеха, хIана
Халахетар хьона даьд?
Шийлача хица хьа безам,
Дег чу баьгар, дIабоабаьб?
Мехкарий, дIатоха фата,
Халхара го болабе,
Кагийнах, халхарца наьха
Дегаш ураовттаде.
Воаш шиъ мара доацаш диса
ВIаштIехьдаргдац, езар, вай.
Кхы цIаккха а дагардувца
Аьттув хургбац, езар, вай.
Шийла, къахьа дера ер ди,
Дера, са дог доагадеш,
Даьла хилар вайца бирса,
Вай бувзамаш хоададеш.
Кхычунца хургда хьа рузкъа,
Кхычунца хьо яхаргья,
Кхычунна дергда Iа бераш,
Кхычунна хьо езаргья.
Се виззалца чхьагIар менна,
Бала бужабергба аз,
Ловца боаккхаргба аз шоана,
Оага ца йолийташ оаз:
«ВIалла ма овтталда шоана
Юкъе наьха йоахараш,
Нагахь санна, шоашта дахье,
Царга ла ма дувгIалаш».
Лакхача, лоа долча
Самура атагIе,
Алазань доагIача
ТеIача моттиге,
Хозаш ба цIахбешта ца беза хоам,
Даьхенна кхерам хилар дувца хоам.
Дийкъад вай халкъ тахан,
Цхьаннега ца хоатташ,
Ахаш ба ГIуозлойче,
Вожаш ба ДаьгIасте,
Къам дIа-хьа дийкъад вай,
Овттадаь доазонаш,
ЦхьоагIо вай йохаеш,
Йохаеш Даьхе.
Мотт бицлуш латт вайна,
Iадаташ латт дицлуш,
ЦаI хинна къам тахан
ДIадоалаш латт,
Лоамашка лийнна уж
Кираш а дIасайцай,
Наькъаш тIа, уж дехкаш,
Ха оттадаьд.
Воай ноаной лархIац вай,
Къонахий сий диц вай,
Лийгача тIемахой
ЦIераш йицъяьй,
Воай къаман мел хинна
Турпалаш бицбаьб вай,
Ноаноша даьха уж
Иллеш дицдаьд.
Тахан вай халкъ декъаш
Латт лоамаш, доазонаш,
Вай гIозал, вай балаш
Вай бекъаш дац…
Дог Iувд са гIайгIано,
Къамаьл дIа ца дулуш.
Вай ираз хилийта
ЛаьрхIа саг вац!
Курача цу лоамий
Биъ корта ва болча,
Махьмуда Шейха
Из зерат хьалдеттача,
Ткъам боаца,
ГIотта ца лу аьрзи санна,
Хье цхьаьккъа латташ я
Хьо, са ЦIахур!
Къизача замано,
Къизача бIухоша
Кхозза хьо йоагаяьй,
Кхозза хьо хIалакйаьй,
Ялсмала гIолба уж,
Бехк боацаш байнараш.
Сийдолча къонахий
Даьхе – ЦIахур!
Боккхийча шейхашта
Нана а хиннай хьо,
Iалама нах кхебеш
Дакъа а лийцад Iа,
Хьай хана паччахьий
Шахьар а хиннай хьо,
Ислама кхуврч хинна,
Кура ЦIахур!
ЦIахура къонахий,
Майрача хьай кIантий,
Хьай моаршал лораеш
ТIемашка лийгачар,
Вай халкъан сий доаккхаш
ЧIоагIа къахьийгачар,
ЦIераш ма йицъелахь,
Майра ЦIахур!
Бала бар, аьнна, хьо
Йоха ма йохалахь,
Хьай ткъамаш доаржадий
Хьо юха гIатталахь,
Баланна, гIайгIанна
Хьо духьалъотталахь,
Феникс мо дийнлелахь,
Къаьна ЦIахур!
Готта наькъа такилг,
ДIавохалургвоацаш,
Доазув доаца аре,
Гошка кхоачаш лоа,
БIарга хиш дац совцаш:
Мичад цIа са, ков са?
Тандыр яц са цIагIа,
Ворда яц са коа.
Дикъа дохк да увтташ,
Листа догIаш делхаш,
Хьахоза дешаш а
ГIайгIа чIоагIъеш да,
Сатувсам бисабац,
Тешам а бисабац,
Вахаро цахаддаш
Дегаш эттIаду.
Кхерам ба наькъашка,
Кхерам ба цIеношка,
Кхерам ба дегашка,
Массанахьа ба,
Маца дIабаргба из
Дегашкара кхерам?
Маца нах мо даха
Тхо а ховшаргда?
Хувцалуча михо,
Гаьнадоах тхо цIенна,
Бакъда, хин кIудала
Магац хила форд.
Дале, фу дар-хьогI тхо,
Таккхалча даьгIача,
Кхела мутахьдийрза,
ДоаттIа ца деш борд?
Лоа диллад, деррига
ДIахьуладеш наькъаш,
Сатувсалга доацаш
КIалдисад са къам.
Сагото я кер чу,
ГIайгIа я са кIоарга,
Цхьаннахьара хозаш
Боацаш гIоза кхаъ.
Мехках ваьнначунга
Низ хург ма бац ваха,
ХIана аьлча, гIайгIа,
Бала цунга ба:
Бала ба цо Iувшар,
ГIайгIа я цо мелар,
Дог а саготоно
Дохадаь цун да.
Маца яргья бIаьсти?
Маца хургья йIовхал?
Дуне цIендеш догIа
Маца делхаргда?
Маца хIалак-хургья
Латта къиза харцо?
Миска са къам маца
ЦIенах кхетаргда?
Бийса дIа а яьнна,
ЙоагIаргйий-хьогI кхоане?
Дог-диллад са халкъо,
Бокъох тешаш дац.
Ший Даьхенах кхета
Кхел йий-хьогI са халкъа?
Тхона новкъостал де
АллахI воацар вац.
Фаьрг да ший йиш лекхаш беша,
Ашуг а ва тIехьа лекхаш.
Укх дуненах йиш йий теша,
Новкъост вале бIаргаш лешаш?
Аренца зизаш да лепаш,
Шовдаш да моакхазах лешаш.
Укх дуненах йиш йий теша,
Новкъостах са моастагI хилча?
Лакхе малх ба бIайха хьежаш,
Лохе мух ба шийло хьекхаш.
Теша йиш йий укх дуненах,
МоастагI хилча тIом бе лерхIаш?
БIаьсте мерцхилгаш гуш хилча,
Зийболг гучадаьнна хилча,
Теша йиш йий укх дуненах,
Бала, гIайгIа шортта хилча?
Кхашка ялат хьийкъа хилча,
Бешамашка сом а хилча,
Теша йиш йий укх дуненах,
ТIем тIа кIантий легаш хилча?
Из Iа яьздаь каьхат
Сога Iай хьакхаьчар,
Из Iа сайга яздар
Догдаьхадар аз.
Бетта сердал лувцаш,
Яьздича мо дар из,
Кулгаш шеллуш хала
Дешалора из.
Дешаш хоза дар хьа,
Бакъда, шийла дар уж…
Кер чу дог а шелдир
Цу дешаша са.
Хьа кулго Iояьздаь
Дешаш аз Iодешар…
Къамарга шод этта,
Доаккхалацар са.
Бордаш хоза да хьа,
Ховха зиза санна,
БIаргаш къегаш да хьа,
Тарлуш селаIад,
ЦIацкъамаш а да хьа,
Маьлха зIанараш мо –
Цар, цу довто санна,
Дог са доаттIадаьд.
Кхы могаргдац сона
Хьа къамаьлах теша,
Сайна мел езе а,
Гора оттаргвац.
Са жоп цаI да хьона,
Даькъала хьо хийла.
Са вахаре, халахь,
Хьона моттиг яц.
Зийндар аз, цу сайран
Хьона уллув вар из,
БIарг тIера ца боаккхаш
Хьога хьежар из.
Со дIагаьнавоалаш
ГIозваьнна из хьувзар,
Iа ше теркалвича
Майраваьннав из.
Зама сиха йода,
Лаьхка говраш санна,
Сибат дицлуш латт хьа,
Матардахад из,
Сийрда баьга ала
ДIабайнаб са дег чу,
Хьо йицъе цу Дала
Лургба сона низ.
Литература, хьона со
ДIаяла езаш ва экзамен,
Цхьабакъда, дика ховш ва со,
Из сона могаргдац.
Хала я кхел.
Мичахьара
Дахьаргда доаца ираз?
Оалаш дале а:
Хьо ма воха,
Цавоха атта дац.
Ха-зама хувцалуш я –
Из ховш да массанена.
Литература, вай шиъ
ВIашагIкхетаргда
Iан замалахьа,
Йолча
Хана чIоагIа шийла,
Цхьан новкъа,
Уллувдаьнна,
Кхоаненга вай гIоргда…
Вай цхьана хуле,
Со а
Экзаменах ца кхераш,
Литература,
Хьоца миччахьа воагIаргва –
Лай кIалар доагIа зиза,
Из малх ший новкъост хуле,
Цу шелалах ца кхераш
Iан юккъе тIадаргда.
Гурахьа,
Гаьнаш тIара
ГIа дожаш долча хана,
Вай шинне вIашагIкхета,
Нагахьа хуле кхел,
Хатта а мег Iа сога:
«Укхаза хIана лел хьо?
Укх гуйрен аренашка
Хьо мала лехаш лел?»
Е хьайна дагадохе
Iа ала мег цIенхаштта:
«ТIехваьнначунгар шовзткънел
Экзамен эцаргьяц!»
Литература, дех аз,
Ма виталахь со, кхессе,
Хьоцара къаьста даха
Са дега могаргдац.
Хьай дега ла ца могар
Хала да хьатIаэца,
Цудухьа хийцача вай
Бакъахьа да къамаьл.
Из Лермонтов мел ваьхав?
Е Пушкин маца кхелхав?
Мел хьаькъале, мел хоза
Шоай йоазонаш цар даьд?
Экзамен дIалургйолаш
Ба безаш боккха аьттув,
Цхьабакъда, са из аьттув
ХIанзолцца хиннабац.
Хетт сога цаховр сона,
Аз Iома ца даьр вIалла,
Цу хаттарашта нийсса
Жоп дала ховш со вац.
Са дика вIаштIехьдоалар
Да даьсса къамаьл дувца.
Са оапашка а хийла
ЛадувгIа дезаш хул.
Пхи-ялх дош яьздий, хийла
Сарралца хайна вагIа –
Сай дагабоаллам дег чу
ДIахьулабаь са ул.
Литература!
АргIа мег
Са яр а хьатIакхача,
Шиш болаш хила соца…
Со хила везаш ва!
Аз хьийга къа дIаэца
Саг веций?
ХIама дергдац.
Аз леладечун мах бе
ЦаI коравоагIаргва!
Со лийлар, идар дукха…
Цхьабакъда, сона хьалха
Массаза санна, хIанз а,
Абаьде мара яц…
Хиш да, цу маьлхе къегаш,
Лоамаш да кура латташ,
Наькъаш да бIарг ма кхоачча…
Аз сайна лехар-м дац.
Мел дукха лакхаленаш
Са яха йийзай цIийца,
Цхьабакъда, аьттонаша
Со вора чIоагIа кIаьд.
Хьа совгIат даккха гIерташ
Мел дукха къахьийгар аз…
Хьаделар совгIат…
Бакъда,
Виганзар цо со гIад.
Литература, хьо да
Са безам, вахар, хьоцар!
Са шовзткъе пхиъ шу даьннад,
Из хьона дика хов…
АллахIо дийлад сона
Хьалхашка дукха наькъаш,
Цхьабакъда, хьоца хургва,
Массаза хьоца хургва,
Литература, со!