Хьада цIаста,
Хьада боарза,
Хьада аьшк шоай моллагIдола,
ДIохде деза са из цIер тIа,
Сайна мутIахьа хургдолаш.
ТIаккха жIов са ловзаяргья,
Цу аьшка тIа гIолла хьал-Iо,
Дергда нух цох, шоана дезе,
Езе ергья аз цох шалта.
Ворда соа ез шоана?
Диканд!
Из вIалла а хала дац.
Са-м сахьат тоаде а дийзад,
Ворда соа яр-м цхьаккха дац.
Атта да из: тIох-тIох-тIох,
Аьле гон аз IотIатох…
Хьона чIега без?
Хургба!
ФуннагIа вай хьадергда.
Уйла еш Iа боаккхе бутт,
Хьона дагадохаргдац:
Пхьара дуларгдоацар фуд,
Фу оатхал цо хьаергьяц.
Хьада цIаста,
Хьада боарза,
Шоашта дезар а хьаала,
Хьаэцаргба аз сай моарзагI,
Хьаллоторгба цIера ала.
Белаш, целаш, говра ланаш –
Дулургдоацаш цхьаккха дац…
Цхьабакъда, тамаш я чIоагIа:
ЙиIий дог хьаделла дIоагIа
ХIанз а вIаштIехьдаьннадац.
Зизашца еррига аре хозъелча,
Гаьнашта гIа теха, хьу къовлаелча,
Хьоарчаргба са дегIах гуш боаца ала,
Юха а дийнбергба бицбенна бала.
Массаза тхо цхьана лелашдар ара,
Цхьаккхача хIаманца, ловзарца мара.
Кхы уйла яцар тха. ФуннагIа хилча а,
Сагота дацар тхо тхоаш цхьана хилча.
ЦIагIара хьовла а дахьаш из йоагIар,
Цох нийсса ах-хьовла цо лора сона,
ХIаьта аз, аренца дукха го баьхе,
МорхI биззе зизаш дай, дIалора цунна.
Шин бийсан да, аьнна, нахагар вошас
Дена из кинижка аз доага мишта дир,
Е бахьан фу долаш кIаьнкаца лийтар со –
Аз цхьаккха сай къайле цох ложкъайицар.
Массаза тхо цхьана лелашдар ара,
Цхьаккхача хIаманца, ловзарца мара.
Кхы уйла яцар тха. ФуннагIа хилча а,
Сагота дацар тхо тхоаш цхьана хилча.
ХIаьта а тахан са дег чу ба бала –
Цхьа къайле аз цунна дIахайтаяц,
ДIаала лоархIавац, мотт кIалтIабалац,
Фу дича бакъахьа да айса, хац.
Из-м хIанз а елаш я заггIе, цъан хана мо,
Со баге йийллача цу хIамо вут…
ФуннагIа хуле а, дIа-м аладезаргда...
Из хьатIабайта Iа – Тушоле бутт.
Саг везавеннача сагах
абзоша «безам лаьцаб» оал
– Безам, лаьца оалхазар ше санна…
– Мишта кхетаду, поэт, Iа из?
Укх вай юрта, нах сел дукха болча,
Цу хозала мишта бергба низ?
Безама фуд хац «есарал» яхар,
Малх мо мара, лаца из йиш яц,
Лочкъалургбац безам цхьаннена а,
Гораоттабе из могаргдац.
Тарлу, боккха низ тIа а бахийта,
Из Iа хьайна караберзоргба.
ТIаккха малх мо бIайха хинна безам
Ша мо шийла хьона короргба.
– Цхьаькха де мегаций – Iаьржа бийса
Хержа, говраца из бодабе?
– Цо хьо хье дIахьоргва дагадоаццаш,
Хьона ца могаш духьале е.
Лоалахочо, хьа бала дIахайча,
Лургья хьона ший говр, лургья топ,
«Лаца Iа хьай безам, къонах!», аьнна.
Бакъда, безам лургбац хьона цо!
Безам бехац, сагIа дехаш санна.
Безам рузкъа санна лехаш бац.
Безам шиннена юкъе ба хулаш,
Кхаьннена из бекъалуш а бац.
КIоарга хьаькъал дар е дацар аьнна,
Безам карабоагIарг ма бац хьа…
Низаца из лаца а ца гIерташ,
Безам хьай безамца лаца Iа.
Фу хила йиш я
ДукхагIа дезаш,
Е хьамсарагIа
Бочача Даьхел!
Сай юрт гу сона
Се гаьнна лелаш,
Бале а никъ са
Хала е бIаьха.
Боад боллашехьа
МаьркIижа хана
МоцагIа хиннача
Цу деношкара
Хьахозаш хул со
Уж Iеха жIалеш,
Уж Iеха говраш
Цу цонашкара.
ДIайхача бордашца
Чам болаш мел аз,
Цу лоамий бовхьашца
Турпала къувсаш,
Уж лоаман чхараш
ТIакIалтIа кхувсаш,
Лоамашкар доагIача
Сай хьоаме Кубана
Из шийла хий.
Баьдъерзаш латт аре,
Баьдъерзаш латт сигле,
Дунен тIа тамашне
Цхьа сатем эттаб.
Доахан да лоам тIара
IокIала доагIаш,
Боккхий нах доаханна
Духьала баьхкаб.
Истий ба дувцаш,
Шоай балаш, хатараш,
Хьалхарча замалахь
Хиннача бесса…
Са хьоаме оагIо,
Са хьоаме Даьхе,
Са ховха безам,
Са дег чу бесса.
Наькъаш а цаIаш да,
ЦаIаш да балаш,
Хьа гIозал – са гIозал,
Хьа гIайгIа – са гIайгIа…
ФуннагIа хиларах,
Юстар ца воалаш,
Со хьоца хург ма ва,
Са хьоаме Даьхе.
Хьо еле – веларгва,
Хьо елхе – велхаргва,
Хьо йоацаш се вусе
Со вала кийча ва.
Хьа аре – са аре,
Хьа раьгIе – са раьгIе,
Хьо йоацаш йIовхал яц,
Са хьоаме Даьхе.
Йицъенна гIайгIа,
Бицбенна бала,
Массаза яхийла
Са хьоаме Даьхе,
Са безам, са йIовхал,
Са гIозал, са бохам,
Са курал, са йоакхо –
Са хьоаме Даьхе!
Мел гаьна хиларах,
Мел хала хиларах,
Хьа гIулакха отта
Со кийча ва,
Бала а бошоргба,
ГIайгIа а яййергья,
Хьамсара са Даьхе
Хьа воI со ва!
Саьрг мо догIа делхар.
ТIадамашта готта
Яр еррига аре.
Зовне илли декар.
Тамашийна илли,
Хеталора, гIетташ,
УрагIъух, хьалкхача
Лакхаленга гIерташ.
ЙиIий бера пандар
ГIайгIане бар бекаш,
Ховхача кулгаша
Ловзабора из.
ЗIамига бар пандар,
ЗIамига дар кулгаш,
Цхьабакъда, ашарца
Бар бIубенна низ.
ДогIа делхар шийла,
Пандар бекар гIийла,
Шийна тIехьа вехар,
Вига гIерташ дIа,
Са кара а доацаш,
Дог са делхадора…
Бар иллеца бовзаш
Боаца бала цхьа.
Цхьабакъда, хьахьежа,
ЙиIийна со вайра,
Соцабир цо пандар,
Илли соцадир,
КIаьда елаенна,
Боча елакъаьжа,
Ховха безам бувца
Йиш дIайолайир.
Латтар со, дог-доахаш:
Ашарца а доацаш,
Иллеца цо хIанз-хIанз
Йоаккхаргья са цIи.
Дар из илли шийца
Йоккха тамаш йолаш:
Дог цо ловзадоаккхар,
Кхехкадора цIий.
Цкъаза шортта, тайжа
Пандара оаз хулар,
Цкъаза кхуркхал санна
КорзагIйоалар из,
Безам бар ашарца,
Эздел дар ашарца…
Лоаман мехкарашта
Бовз пандара низ!
Латтар со ладувгIаш,
Дагахь чIоагIа хьогаш,
Сайна цавовзача
КIанта иразах.
Латтар со ладувгIаш,
Дог-тийша а волаш:
Ер деррига дуне
Ба цу йиIий мах.
Ашарца, дешаца
Яккханзар цо са цIи,
ЙоIо лекха из йиш
Кхычоа лаьрхIа яр.
Кхывар вар цун дег чу,
Йиш лекхача хана…
Бакъда, цо мел дувцар
Са дагара дар.
Са безам бар бувцар,
Са гIайгIа яр ювцар,
Са дег чура йоагIаш
Яр цун хIара оаз.
Цудухьа со латтар,
ГIайгIане ладувгIаш,
ДогIо вошавелга
ВIалла зувцар аз.
Цудухьа дар сона
Дега чIоагIа хала,
Цудухьа гIайгIа а
ЧIоагIа хала яр.
Сайца боаца безам
Бовза гIерташ,
Кхычоа
ЛаьрхIача ашарга
ЛадувгIаш со вар.
ЗIамига из йиIиг,
Боча лоаман зизилг.
Цунна тара дукха
Вай лоамашка бах…
Мишта хайнад цунна
Са дег чура уйлаш?!
Са дег чу бIы белла
МалагI гIайгIа ях?!
Къонал дагаеха,
Латташ ха яьккхар аз…
Хьа Iадика хийла,
Лоаман эздий йоI!
Со дIавода, дег чу
Хьа сибат а ийца.
Са ираз хилара
Тахан из а тоъ.
Хьа Iадика хийла,
Ираз-аьттув хилба.
Хьа ашаро дега
Йир са даьра чов.
Из чов ерзалехьа,
Сай сатувсамашта
Iа, къинтIера яьнна,
Гештдар сона лов!
Вахар – тIоасагар мо лоаца да.
Йоах, из вайна юхлург денна да.
Цхьабакъда, да цунца вицвалар а,
Вицваларца сахьувзар а да.
Совдукха ше ваьхав, аьнна хеташ
Вола саг – из атта короргвац.
Вахара хозленех виза ваьнна,
Iаьхартенга цхьаккха вахавац.
Кхер со, се къоаналга дIа ца кхачар…
ХIаьта а цхьа сурт са дег чу да:
Уйлаш гIерташ я седкъашка кхача,
Зиза теха Iаж мо сигле я…
Сердал…
ВIалла дIайовргйоаца сердал,
ЙоагIа, эттIаеш из сиглен баьдел…
Вахар – тIехьа…
Хьалхашка – абаьде.
Деррига могаргда хьона, саг,
Деррига дулургда хьона, саг,
Седкъашка а кхаьча, цIавоагIаргва,
ХIана аьлча, низ бенна ва саг!
Саг, хьо михашта соцалургвац,
Саг, хьо хатараша къарвергвац,
Лоамашкара ша бошабергба Iа…
Хьона дулургдоацаш дукха дац.
Деррига могаргда хьона, саг…
Хозача дешаца дIохде дог,
БIайха кхача бенна хьаьша хьаста,
Миска теве…
Хьона дукха мог!
ГIайгIане хьай уйлаш хьесташ вагIаш,
Хийле сахиларга воал хьо, саг,
Дегах кIацхал дахча – мог ца воха,
Хьай Iоажалца, велаш, къувса мог.
ЦаI да, могаргдоацаш хьона де:
ГIозал йоаца къоанал эшае…
Шийла догIа доагIа ара, саьрг мо,
Халхадувлаш, вIалла соцаш дац.
Чухьекх корех. Кораш кIайлуш доагIа,
Арахьежача хIама гуш дац.
Шийла догIа делх, уж гаьний гIанаш
ТIоададеш. Хьахургба цар тIа шалг.
ВIалла саца ца тугача догIо,
Шийлача догIо шелдаьд са цIалг.
Шенвеннача сога йоах са дего:
«ЦаI мукъагIа кIалхардаккха гIалг.
Аравала, къалуш доагIа гIаьнаш
ДогIах лораде… Дита ер цIалг»
Гаьний гIа санна са вахар лусташ,
ДогIа делхаш да, са сабар дусташ.
ДIадахар вале а дагадоаллаш,
Хинна цIи бIаргашка йоагаш я…
«Хьо – са IиндаргIа да» яхаш сога
ГIадж хьакхувдаеш къоанал а я.
Со, цу къамаьла раьза а воацаш,
Сай бIаьстенна духьалваха гIерт.
Къоанало, «Хьо – IиндаргIа да», яхаш
ДIа ца вохийташ, со юхатетт.
«Къоанал, халахь, хьо да са IиндаргIа, –
ЦIимхара тIачовхаш жоп лу аз. –
Вожаргва со, сай ха хьакхаьчача,
Вахара сай никъ чакхбаьккхаваьлча.
Бакъда, сеца ди доаккхаргдац аз».
Вахар – лакхаленга бода никъ ба,
ГIерт цу лакхаленга кхача со.
Цудухьа васкет ду аз: со велча,
Лоамашка дIадолла дакъа са…
ЛаьттагIара шовда арадаьлар,
Тоатолг хинна, гIоза Iодедар,
Къаденнача лаьттага цо аьлар:
«Со децаре-м хьох а фу дергдар?
Докъаденна, дом а, гIум а хинна
ДIахьадаьржа, дIа ма даргдар хьо,
Дунен тIа вIалла ца хилча санна.
Цхьаккха а хьо дац, ца хулий со».
Делакъежа, лаьтто цунга аьлар:
«ЗIамига дале а, лув хьо бакъ.
Сайна дезаш даьккхад аз хьо маьлха,
БоаттIабайташ хьога из сай букъ.
Сенна леладергдар аз хьо керча,
Сайна дезаш хиннадецаре,
Дега кIала, дега йIовхал телаш,
ГIерташ зуламах хьо лораде?».
ТIаккха боча хьаьста, из ший тоатолг
Фордагахьа Iодерзадир цо…
Ловзадаьнна тоатолг гIоза додар,
Лаьттан хобора чу гIолла додар,
Наьна басилга тIа гIолла бода,
Дира, бIайха гIайгIан тIадам мо...
Лоаман чIоже гIолла хьийдда доагIа
Са Инжич аренца паргIатдувл.
Со укхаза ваьв …
Цудухьа чIоагIа
Аренца са дог а ловзадувл.
Шорта я укхаза сердал, гIозал.
Зизаша ер аре сийрдайоах,
БIарга ла ма могга я цар хозал –
Цу хозало са дог ловзадоах.
Маьре додаш кийчдаь нускал санна,
Кийчъенна, хозъенна аре латт.
О, са раьгIе, дукхаеза сона,
Безам хинна хьо са дег чу латт!
Дега хьамсара йола сай нана
Йолча мо, хьо долча воагIа со,
Са Инжич. Из нана яйча санна,
Хьо дайча а паргIатдоал са са.
Арено са дог дIахецац цIаккха –
Со укх мехка воI ва, хьаьша вац.
Хьоаме раьгIе,
Са берала ага,
Хьоцара са безам хадаргбац!
Шераш хилда лоамаш санна дика.
БIаьха хилба шерий шера никъ а.
Хьаьший хилба соца моака декъаш.
Байташ хийла сийрда, зовне екаш.
ЙиIий дIайха дош а хилда ховха,
Ма бовзалба цунна вIалла бохам.
Хийла бIаьстенаш цахаддаш вайна.
Вахар – бIаьсти санна бIарга тайна.
Хи чам мишта ховргда сага, нагахь санна,
Даьккхадеце хий ца молаш массехк ди?
Ше леладер фу хIама да мишта ховргда,
Корта беце леладечун маIан де?
ДоттагI атта коравоагIар хьайна вайча,
Цунца оагIув била сих ма лелахь хьо –
Атта къастаргва из хьоцар, хIана аьлча,
ДоттагI яхар фуд ха таац цунна хьоа.
ЗIамига кхерильгаш чIовгаш чу увттаду,
Ер дезадараш-м укх лаьтта чу овттадаьд.
Доккхий да шира тIой,
Къегаш а дац уж,
Цхьабакъда, гуш-м да уж,
ЛадувгIаш да уж.
Мел дукха хов царна уж шира дувцараш,
Къаьнара хиннараш,
Шира цахиннараш,
Мел кIоарга поэзи хезай-хьогI царна,
Ширача тIошта,
Iов уллача тIошта.
Дайнад цу шийлача ширача тIошта
ХьоалчагIаш,
Довнаш,
Из нах къиза боабар.
Турпалий дIайхача цIийла уж лувчадаьд,
Жероша шоай бIаргахишца уж цIен а даьд.
Дувцац цар мел дайнар,
Мел ховр а дувцац,
Ширача кхертIоша,
Шийлача кхертIоша.
Сов-беза бола цхьа кхера хьабаьккха,
НаIарга соца а венна цхьан юккъа,
Чувоал со элгаце, доккха са даьккхе,
Деша со волалу тархьар сай халкъа.
Ер да из, Iазапа загала-йоазув,
Массехк укх бIаьшера укхаза да из,
Кхертош тIа секаш да даьха.
Уж даьхар,
Укхаза цхьанхана чуваьлла тутмакх ва.
Вахарах догдилла тутмакх…
Са да ва из.
Тахан укх кхерашта гуш дар кхытайпа да,
ГIозала иллеш да акхарна хозараш.
Вахар а цар тахан дикагIа да дуккха –
Мел дукха да царна хьадагадохараш.
Нахага деррига керда да тахан,
Вахар а керда да,
Керда я йоакхонаш…
Кхаш оахаш трактораш цу тIошта гобаьккхе
ДIайолх –
Хьал ца хьедеш къаьнара бохамаш.
Йолалу со никъ боацача гIолла,
Доагаду аз тIехьара тIаьш сай.
Харцдар тIацаэцаш хилар вIалла –
Деза лораде из Iадат вай.
Даьра чов кулгашца тоIаергья,
Сихха цучара хьадаьккха тIаьск,
Со дукхагIа Iехалора аьнна,
Ховш да: кхел са аттагIа хургьяц.
Юха а са кема, талгIеш тедаш,
Цадовзача дарза духьалъувт,
Соца вац хьо, сона халахеташ,
Цудухьа со догIа долчахь уд.
Тахан лоа ул коа тIа, кIай кIувс хинна,
Кхоана хий а хинна IогIоргдар…
Тахан хьайга долчун хам беш хила,
Юташ дег чу долчун сийрда лар.
Гаргарчарна доал де гIерташ хул вай.
Цхьабакъда, цхьа хIама-м зийннад аз:
КарадоагIий моллагIа алмаз,
ЧIугача из отто гIерташ хул вай.
Лоамашкара Iадаташ да хала.
Цхьабакъда, вай мохк камаьрша ба.
Нагахь санна хьаьша воагIий – хIара
ЦIагIа из тIаэца кийча ба.
Кийча я вай халкъа хIара фусам
Цунна яа-хIама оттае,
Къаьстта латташ долча хьаьший-цIагIа
КIаьда мотт билла из вужаве.
Фусам-нанас, чIоагIа кадай хьайзе,
ЦIи хьаллотаю, шу оттаду.
Моака хьадаларга ца а хьежаш,
Шийга кийча дар Iооттаду.
Мичахьара воагIа, мича вода,
Яхаш, хьаьшийга вай хетташ дац.
КIаьдвенна хургва из, е шелвенна,
Сов хаттараш тела хоза дац.
Ше хьааргда цо бакъахьа хетар,
Шийна дезар а хьааргда цо,
Ше малув а, мичара ше ва а –
Деррига аргда. Сих ма ле хьо.
Кхоана Iурра хьаьша сомаваьлча,
Хьо из новкъа ваккха сих ма ле.
Шортта, сих ца луш, из кийчвалийта,
Наькъа баа кхача цунна ле.
Уж Iадаташ леладе вай деза, –
Хьога кхоачаргда Iа леладаьр.
Хила тар ма лой, хьо хье а кхоана,
Наьха цIагIа хьаьша хинна Iар.