Тамашийна хул
Цхьайола Iуйре:
Iалама
ДIагаргадугаш вай,
Зизаша хьадел шоай
ЗизангIалгаш –
Бесах дола
Сийна,
Моажа,
КIай…
Оалхазараш да,
Шоай иллеш доахаш,
Уж аренаш
Зовне екаеш,
Нокхармозий хьувзаш да
Сихденна,
Зизай дургал
Хьинаре гулъеш.
СомагIа да ер,
Е гIанахьа да?
ДIаайденнад
ЧIожашкара дохк,
БIарг ма кхоачча
ГIоза яьржа улаш
ГIаьбарте я –
Са хьамсара мохк!
Ер мо тамашийна
Хоза Iуйре
Еча, наьха
Синош сомадувл.
Хеталу:
Шовдаша йиш а локхаш,
Морхаш цу лоамашца
Халхаювл!
Хеталу:
Ер дуне массаза а,
Латтаргдолаш санна,
Тахан мо:
ГIоза долаш,
БIаргаш сийрдадоахаш,
Доацаш балаш,
ГIайгIаш,
Доацаш во.
ЧIоагIа хургда кулг хьа,
Юхе кхы кулг хуле,
Дог а боча хургда,
Уллув кхы дог хуле.
Хила деза дог хьа,
Дунен бала бовзаш,
Мичча хана ца ховш
Ахка хьо гIоргвоацаш.
Сердалоно Iурра
Сатоссийт дуненга,
Ларо шийна уллув
Цхьаькха лар хьакхолл.
Дог са бала боацаш
Даларе хьакхелла,
Вахаргвар со, йоацаш,
Дунен гIозал вIалла.
Ираз долаш ва со,
Хьехархой хиннаб са,
Кхело дукха ваьхав
Бакъахьарча наькъ тIа,
Цудухь хестабу аз
Массаза стихашка,
Заводе е кхашка
Къахьегаш мел бараш.
ДоттагIчунца хада
Сона дагадохе,
Езачунца эгIа
Уйла хуле са,
ТIаккха укх дунен тIа
Ах гIа баккха кхелехь,
Меттаза вусалва,
Къоравийрза со!
ЧIоагIа хургда кулг хьа,
Юхе кхы кулг хуле,
Дог а боча хургда,
Уллув кхы дог хуле.
Иллиалархочун
Кхел я чIоагIа хала,
Мехка кхелаца из
Ювзаенна я.
Гуйре?
Гуйре-м вIалла бехке яц.
Се я сай лоIаме цунца йисар.
Са баламаш дездаьр гуйре яц –
Сай дегIаца да са сов кIаьдъялар.
Гуйре?
Гуйре-м арахьа яц,
Чухьнахьа я из, массаза соца.
Гуйре массаза соца я –
ДегIаца, уйлашца, сица я.
Кертача цаеза уйла еча,
Сай мугI сона молха хиле отт,
БIарахьажар, урагIа а дийрзе,
Сигленга а кхаьче, цох дIагIорт.
Ара шелало дIалаьцай хьунаш,
Гаьний бовхьаш гIийло эгаш да.
Морхаш, михо тIагIолла дIакхухьа,
Сиха йоацаш, мекъо йолхаш я.
Сира кор да лораеш са фусам,
Уйлаш, дешаш чакхдалийтар цо.
Со я цунна бехке…
Цар низ бусташ
Харцахьара бустам ийца со.
ЦаI волча яхай аьнна,
ЦаI волчар яхай аьнна,
Фу довргда са,
Е фу короргда сона?
ГIозал цахилар –
Бала хилар мичад!
Харц-бакълере,
Ушала бухе,
ЧакхсадоагIача ша тIа
Сона короргда!
ДIахо а гIоргья.
Цхьабакъда,
Наькъ тIара-м яргьяц.
22.12.2015 ш.
ДогIа – пен мо,
догIеи замеи – пен мо,
догIеи, замеи,
вайна юкъерча
наькъа бIоахали…
ХIаьта а, са Даьла,
стихашца жоп лу аз хьона…
Кхытайпара хила,
хьа неш хила,
шахьарера хьа неш хила…
дIахьекха кулгаш а долаш…
ХIаьта а, сабарде Iа,
Вай махьар тIадолаш да,
са Мураками.
08.08.2013 ш.
Вахара тIеххьара ди –
цхьа ди мара дац
дика гIулакхаш де.
БIаь шера ваха,
хIара ди тIеххьара ди долаш санна…
ДIачовхае еррига уйлаш,
тIаккха
чIагаргаша бIы болларгба кертача.
Ахка чакхдоаллаш Iомаергья Iа кIоригаш
гIетта…
ДогIа сецача – малх хьакъад,
Безам дIабаьлча – бочал юсаргья.
Беррига бохаргбац кад,
Чура кIеззига баттIаргба…
КIеззига Iоха, дIатейсий
Уйлаш, дешаш а – ахаш,
Корта юхтIехьашкахь кхессе.
Сигленга урагIа хьажа…
ДогIа сецача – сигален гом,
Къастара тIехьа –
вIашагIкхетар кIаьда…
… сона-м,
… абаьди.
2014 ш.
Кийчде сона баьццара чай,
Цаховш мо хьаеш цох лер-воаккха молха,
Цхьана дIамаргда из вай.
Дарба хила а мег, хьаьша, цох сона…
Сиха вац хьо, са хьамсара хьаьша,
ГIозал телаш сона, коанашка чай.
Бе хошшал хьакховдаде сога, хьаьша,
Са эшамий денош юхадоаладий…
Деррига юхадийндергда вай,
Сайна а хьона езаш я со.
Хьо венавар сона кийчде чай.
Кхел юхаяьлар…
Хьо сона а вита…
2008 ш.
Веший йоIа Илианайна
ТIехьашкахьа юхахьажа,
берий гIанаш довза хьай,
СелаIада бесаш дийше,
уйла сигала яхийта.
Саготонах йиза яле
таханара уйлаш хьай,
ДIадахачун тайнех илли
наьха дегашка дижийта.
Шортта илли арг аз хьона –
сагото дIагIоргья хьа.
Вахар – ага хеталургда,
никъ – сигленга кхоача лоIам.
Йоккха хилча дагадоагIаш
хургда хьона гIанаш хьай,
Хьона хьайна мара ховгдац
хьа дег чура гIозал, бохам.
30.03.2016 ш.
Малув сона лоами бергбар,
Далла со тIаюгаргьяр?
Лакхаленах хьега уйлаш
Юха новкъа йоахаргьяр?
ТIаьск санна, са са да кийча,
Дита даьсса гIулакхаш,
Пайда боаца бохамаш,
Сийнача сигленга кхача.
Уйлашца а дегаца а
ВIашкадагIац са къамаьл,
Са дIаийннад Даьла цIерца,
Боацаш укх дуненца маьл.
Ца хинна ший ханна безам,
Вахар – боаца цхьаккха чам…
Къахьегам – чулоацам боаца,
Дикал – цхьанне ца бу хам.
Из деррига дезац сона,
Дутаргда аз шоана из.
Тахан лоами ба Iа сона!
Ба сигленга кхача низ.
– ДIа ма гIолахь.
Цхьаь ма йиталахь со.
Цхьана ах-бIаь шу даьккхадар вай, –
Яхаш дехар сесаго Iоажала
Метта улача маьрага ший.
– ГIар ма е, хьо дIахо яха еза.
Вахар дикагIа хьа хила мег, –
Аьлар къоаночо.
ДIакхелхар тIаккха
Дезткъа итт шу даьнна воккхасаг.
Шийга маро аьннача тайпара
Маьра декхараш дIаделар цо,
ТIаккха метта йежар, мар иллача,
Лаьцача мо леча лазаро.
Хеталора цунна, оалхазараш,
Хьалха санна зовне декаш да.
Ше а, дуккха шераш хьалха санна,
Чокхий дийха, маьре йодаш я.
Дезал саготдеш бар:
– Ховргда вайна.
СалоIийтаргда вай! – Барт цаI бар.
Юххера а, тоалушйоаца нани
Больнице Iойила лаьрхIар цар.
Дезал чIоагIа дика хьежар цунга,
Шоай хур-могар лораша а дир.
Бакъда, веннар дийна волаш санна
Везаш йолчо шеварг Iехавир.
Дукха ца говш, из ший мара тIехьа
ДIаяхар, цецбоахаш берригаш:
Цунна лораша хьатийна молхаш
ГIайба кIала йоахкар ерригаш.
Хьога дика ферта
Еце хьатIакхолла,
Дег чу гIайгIа яле,
Декхар дале доаллаш,
Хьа цIа даьсса дале,
Мега хIама йоацаш,
Доахан меца латте,
Дила доакъар доацаш,
НиI дIакъовлаш еце,
Бийсан цIувзаш яле,
МоллагIа чуухаш
Дийла хьа цIа дале,
Яа сискал йоацаш,
Моцал ловш хьо вале –
Тамаш хет сона хьо
Ираз долаш вале…
Зама, сиха ворда
Санна йода хьо:
Шера раьгIе юсташ,
Готта такилг лусташ,
Когаш чоал а детташ,
Хьай ма хулла гIерташ,
Шийлача цу каша
Сихха вила со.
Уларгва со цига,
Дог-лаза саг воацаш,
ХIана аьлча, ваьхав
Ираз-аьтув боацаш…
Вахара мах бовзар,
ТIем а майра лаьттар,
Бакъдар бакъде гIерташ,
Харцонашца къийсар,
Ший халкъ дукха дезаш,
Даьхе бахьан долаш
Iазап ла вар кийча –
Из ва визза къонах!
Наха лоархIаргвола,
Наха вицлургвоаца
Визза къаман воI!
Гаьннара, цу дехка юкъе гIолла
Къегаш хьагуш са сатувсам ба.
Вех цо шийна тIеххьа анайисте,
Цига ваха лаьрхIа со а ва…
Боаг сатувсам цIенача сердалца,
Цхьабакъда, со дIатIа-м кхоачалац.
ДIатIакхача вIаштIехь ца доале а,
Сай сатувсам сона буталац…
Са дас сона битаб из сатувсам,
Бера хана денз из соца ба.
Са да, хьо шек ма валалахь вIалла –
Хьа сатувсам кхоачаш аз бергба.
Сога хаьттача, са къаьна сесаг,
ХIаний сона массарел езагIа,
ЦIенча дег тIара жоп лургда аз:
«Ахкан бIайха мух хьекхача хана
ДогIа дезаш мо из сона ез.
ХIана аьлча, массарел дикагIа,
Массаболча мехкарел къонагIа,
Фурал-Iалий мехкарел хозагIа,
Хет из сона, къаьна сесаг сай.
Цхьаькха а да шоана хайча бакъахь:
Фаьрга оаз мо мерза я цун оаз.
Ваха, ва са везаш моттиг нийслой,
Кадай хьовз из, барзкъаш са цIендеш,
Хоза дешаш дувцац цо хазийта,
Шортта кулг букъа тIа IотIадул.
Вахачара со юха чувеча,
Хоза духьалйоагIа сона из!
Мел дукха хIама дуий а аз,
КIезига хет цунна аз диар,
ФуннагIа деш со воалле а цIагIа,
Боча хоастаду цо аз мел даьр.
Сай деналах теша лу цо сона низ.
Дика мехкарий цо беннаб сона!
Юха мишта декхаргда аз из,
Дега боча, хьамсара яр, хьона?
ЙIовхал лу Iа сона, дега йIовхал.
Цхьаькха а да, сона ала ловш;
Уллув хьо ца хилча, йIайха пишк а
Хилац сона дIегIа йIовхал луш.
Атта да сона сай сесагаца,
Цхьаькха доалл цхьа дика хIама цох:
Я из массаза а шура санна,
Я из массаза а яшаш сох.
Хьаьша вена моттиг нийслой, вIалла
Еха из са сесаг хьовзаргьяц,
Истола тIа моака оттадергда,
Ца дуаш дIа а вохийтаргвац.
Укх дунен тIа мел долчул чIоагIагIа
Тха фусама сий цо лораду,
Ший са санна дез цунна тха бераш,
Уж а со мо дика леладу.
Дезал кхебу нахаца Iимерза
Хургболаш, эхь-эздел хургдолаш,
МоллагIа хало тIакхаьчай аьнна,
Шоашта, цабоха могаргдолаш.
Ираз фуд аьнна, оаш сога хоатте,
Шоана дала жоп со долаш ва:
Са ираз да из са фусам-нана,
Из йолаш со ираз долаш ва.
Кхалсаг я укх лаьттан боча хозал,
Кхалсаг я укх лаьттан хоза бочал.
КIаьнках къонах вер из кхалсаг я.
Зовза майравоаккхар кхалсаг я.
Аз мел бувцараш ба дика кхалнах.
Амма, вобараш а нийслуш хул.
Мекъабараш харбаза ба тара
Яьссача.
Сийдоацаш цхьаькхаш хул.
ЦIагIа Iо ца ховшараш а хул,
Цу мочарех оал вай: «Юрта хул».
Укх дунен тIа дукха ха аз яьккхай,
Шеко йоаццаш цаI кхетадаьд аз:
Сесаг кхетае ца мога къонах,
Сесагаца ийгIа лела къонах –
Визза къонах хила йиш яц из,
Хьаькъал кIезига долаш ва из.
Къонах цхьа хIама ховш хила веза:
Лета сиргIа муIаш йоацаш юс,
Сесагаца массаза барт беттар,
Юххера а сесаг йоацаш вус.
Къонахо, ше хьаькъал долаш волчо,
Сесаг воча хIамах лораю,
Доккхача хьаькъала да воацачо,
Качъухаш, йисар а хIалакйу.
Дукха ваьхав со дунен тIа,
Дукха
Дайнад сона. Цудухьа аз ях,
Сесагаца барта волаш вахар
Укх дунен тIа ираз долаш вах.
Цхьаькха хезад сона наха оалаш
(Кха нийсагIа оалалург а дац)
Къавеннача дийнахь сесаг йоацаш
Ираз дайнар мара вусаргвац.
Къона волча хана фусам-нана
Хьона езаш ца хила тарлу,
Цхьабакъда, хьо къавелча хьа сесаг
Хьа къонала когаметта хул –
Вахарцара чам цо хьона лу.
Баксан-хина йисте яхаш
Хоза йоаца йиIиг я,
Цхьабакъда, из елаелча
Аре сийрдайоаккхаш я.
Машена ко цо лаьцача,
Аьшк а дийнлу – хеталу,
Илли ала из эттача,
Фаьрго ший дар соцаду.
Хина йисте ях из йиIиг…
Цунца диста хIама дац:
НовцIолг цунца къовсалургдац,
Зиза цунца нийслургдац.
БIаргаш да цун гIотта Iуйре,
Хьогаш ба цар лирах малх…
ВIалла хоза йоаца йиIиг
Баксан-хина йисте ях.
Бакъда, цунна тIехьахежаш
Боага Iаьржа ши бIарг ба…
«Хоза ва хьа дега везар», –
ГIаьбартоша оалаш да.
Дег тIара сай салам дахь аз шоана.
Вовзаш воацар, велалуш, тIаэц,
Гаргалнах сай – дукха без уж сона,
Новкъосташца тух-сискал сай декъ.
Вахар дезаш, Даьхе хестаю аз,
Безама, машара иллеш доах,
Гурахьа ялат чуийца ваьлча,
Берригаш хьабийхе, сагIа доах.
Дег тIара сай салам дахьаш шоана,
Малх хьалкхетташе, со аравоал,
Оалхазарий иллешка ладувгIаш,
Волалу со тхирал гIолла хьал.
Гу сона бIаьстенна раьза Iалам,
Ахархочун керда харшаш гу,
Чкъордаш гу сигала, иллеш доахаш –
Наьха къахьегам цар хестабу.
Дег тIара сай салам телаш шуга,
БIаьстен догIо вошаваь со вел,
ЧIоагIа делх из, сона лувчар хинна,
Кхашта цо ший цIена беркат тел.
Гаьнна тIоа ба чIоагIа сийрда сегаш,
Лергаш къорде санна ди да къувкъаш,
ДогIан тIадамаш да дезо легаш,
Гуш да – дика хургба гуйрен хьувкъам.
Дег тIара сай салам шуца декъ аз,
Оаш сона шоай дегай йIовхал тел.
Дикача нахаца безам бекъ аз,
ЦIенача дешашта дог хьаделл.
Вахар кхоллаш хьежача цу малха,
ДIайха баркал яхаш, гораувтт,
Дунен тIара шелал лелхаярах,
Iалашъярах вай вахара мутт.
Дег тIара сай салам шуга телаш,
Ноаношцара лерхIам кхайкабу –
Уж ба вайна вахара чам телар,
ЦIена даха цар вай Iомаду.
Царга ях аз: «Дукха даха шо,
Шоай дегашка гIайгIа, бала боацаш,
ГIалатваьнна вежар хьал а лоацаш,
ДикагIчарна телаш сердало!»
Халонех ма кхералахь хьо вIалла,
ДоттагIчо хьа оагIув лоацаргба,
Могашал дIаяьнна хIама хуле –
Лораша хьо балах воаккхаргва.
Цхьабакъда, къахьегамах ца вашаш,
Хьоцар даккха ловш ца хулий хьо,
Хьона гIо де саг вац укх дунен тIа,
Из кхетадеш хила веза хьо.
Къахьегамца мара хилац рузкъа,
Къахьегамца мара ираз дац.
Къахьегамца хьоцар доаккхаш воацар
Къонах хиннавац, е хург а вац.
Хоза барзкъаш ма дац сибат доаккхар,
Дунен гIозал лур къахьегам ба.
Къахьегам ба сага сийле йоаккхар,
Адамах саг вер къахьегам ба.
Даьхе хозъе арадаьнна, халкъо
ГIоза къахьег, хоза са а лоI.
Хо а хьай халкъанна уллуввала,
ТIаккха хургва хьох хьай Даьхен воI.
Къахьегамца мара хилац рузкъа,
Къахьегамца мара ираз дац.
Къахьегамца хьоцар доаккхаш воацар
Къонах хиннавац!
Е хург а вац!
Баьццарча бердашка гIолла хьо доагIа,
БIа-сийна Баксан, са дай-мехка хий.
АтагIе хьа, сона ага а хинна,
Хьийжай са бералга, дIохдеш са цIий.
Гаьна а лийннав со, дукха а лийннав,
Цхьабакъда, Баксан, хьа сий лорадаьд.
Хьа сибат, хьа амат син хIайкал санна,
Массаза сай дег чу аз леладаьд.
Массаза хье хиннар тахан а да хьо,
БIа-сийна Баксан, са хьамсара хий.
АтагIе вена со вайча, со вайза,
Хьа талгIе ел сога, дIохдеш са цIий.