Гуйрено Iаьржъяьча цу гаьнаш тIа,
Ша тессача хиш тIа, денча мекъ,
Сиглара уж седкъий легаш санна,
Лепа лай чоалпингаш, кхесташ лег.
ДоагIа лоа, аренаш къайлайоахаш,
ЦIенош, бешамаш дIахьулаеш.
Лаьтта да, гIоздаьнна, моаршал хетташ,
Цунна ший бат духьалъувттаеш.
Юхавенав со,
Сай бера ха хиннача,
Ер моттигаш сона йовзаш-м я,
Бакъда,
ЧIоагIа хувцаеннай ераш,
Халла мара йовзаргйоацаш я.
Хано зIамагIъяьй-хьогI ер моттигаш?
Е из хувцавеннар со ва-те?
Хи тIа лувчаш да кхыдола бераш,
Берал да цу берий беркате.
Берал,
Дукха ха вай шиъ къаьста.
Хьай мехка дIавига, берал, со!..
Хазац цунна.
Тигац доазув даста.
НиI къайла я.
Юхавода со!..
Венна доттагI гIанахь вайра сона,
Дийна волаш санна
Из духьалвера сона.
Гуррахьа, гIа дежа ха яр из.
Барзкъаш хоза дувхаш а вар из.
Хаьттар цунга аз: «Дукха ха еций
Хьо венна а, дIавелла а хьо?»
«Дукха ха я», – аьлар сога цо,
Велакъаьжа, цец а воаккхаш со.
«Дукха ха я, – цIаькхаза а аьлар. –
Фу даьд хилча?».
Со чIоагIа цецваьлар.
«ХIама даьдац, – шорттига аз аьлар. –
ДIахаьттадар аз-м.
Вахар миштад цигар?»
Велавалар из.
УрагIа хьежар:
«Вахар ях Iа?..».
ТIаккха сога хаьттар цо:
«Хьа гIулакхаш миштад? Вахар миштад?»
«Ха безам ба хьа, са вахар миштад?
Фу аргда аз хьога, сона-м хац.
Цхьатарра да деррига са денош,
Цхьаккха хIама хувцалуш а дац.
Вахар а са сагота да чIоагIа
Балха вода, балхара чувоагIа.
Хьалха хинна безам бицбеннаб.
ДоттагIал а дайна дIадаьннад.
Дац уж хIанз са дег чу. ДIадахад.
Цу гом чура кхы со аравоале
Тамаш а хет сона».
ДоттагIчун юхь
Iаьржъелар: «Фу дувцаргда вай тIаккха?
Хьоца дувца кхы хIама са дац».
ДIа а вийрза, дIавахар из ваьнна,
Юха а хьажанзар, ше дIаводаш.
Кхеравенна, сомаваьлар со,
Сийрда беттал бийса латтар ара.
Се цхьаь вар со цIагIа.
НиI яр къайла.
Са са хьувзар – бахьан ховш со вацар,
ЦаI сай дайналга-м аз кхетадора,
Фуд из дайнар, фуд аз доадаьр – хацар-кх!..
КIаьдъенна из йоагIа.
Мух ба хьекхаш,
Наькъйистера буцаш шершаеш,
Хала хинна шераш,
КIай йокъ санна,
Дийшад цун мосаш тIа,
Уж кIаййеш.
Кхаш да маьлхе доагаш
Докъаденна…
Машен я гаьннара хьахозаш,
Наькъ тIа бIалгIа санна соцаенна,
Латт из,
Шортта кулг а лестадеш.
Саца, шофер!
ДIахазанзар цунна,
Е бIарга а яйнзар, зийнзар ер…
ДIавахар из сихха,
ТIех а ваьнна.
БIарг баккха ца вухьаш наькъатIар.
Дом латт наькъ тIа,
Малх ба бIайха хьежаш…
Дукха никъ баь когаш зувзаш да.
Мухь беза ба шийна цо гибеллар,
Бе беза никъ чIоагIа бIаьха ба.
Де хIама дац,
ДIахо яха еза.
ЦIагIа цунга хьежаш дезал ба.
ХалагIа а ма хиннадий наькъаш,
Уж лайнача цунна ер ла могаргда.
Стихаш яьзъе дагахь со Iохайча,
Букъ тIехьашка лелаш хилча хьо,
Из хьа лелар новкъахулар сона,
ЧIоагIа раьза воацаш хьовзар со.
Хьо дIаяхар,
Юха ца я лаьрхIа,
Сона новкъахила кхы хьо яц…
Сайна фу даьд хац,
Цхьабакъда, со кхы
Цу хана денз стихаш яьзъеш вац:
Букъ тIехьашка, сона новкъарле еш,
Из хьа лелар чIоагIа таац сона.
ВоI, дIахалда хьона,
Ях аз бегаш боацаш,
Сога йоккха ганз я,
Наха йовзаш йоаца.
Рузкъа цу чу, воI,
ЧIоагIа дукха да!
Из мел йолча хана
Со а вахаргва.
Из фу ганз я,
Безам бий хьа ха.
ЛадувгIалахь,
Аргда хьога дIа.
БIаьстен шовдий
Дотув цунца да.
Наькъа такильгаш а
Цунца да.
Цхьаннахьа ца хадаш
Лаьтта го цар боах,
Дег чу безам бараш
Шоайла вIашагIтох.
Гой хьона, сигала
Этта селаIад,
Маьлха зIанарашца
Сийрда лепаш латт.
Хьалхьажал, сигала
Эгаш седкъа ба,
Хьога белакъежаш,
БIарг цо теIабу.
Нанас кора юххе
Булар сона мотт,
Са басилгех барташ
Доахаш хулар бутт.
ГIанахьа со лелар
Лоамашка вахий,
Цига седкъий гулдеш,
Мелаш шовдан хий.
Хьай да мишта ваьхав
Кхийтарий хьо хIанз?
Байзарий цун боахам,
Яйзарий цун ганз?
ХIара денна, са воI,
Ганзага со хьеж,
Дукха ха йоаккх цучар
Рузкъа дагардеш.
БIаьсти кхаьчача вай мехка,
Йолаелча лаьтта мехка,
Сиглара цу маьлха йIовхал,
Илли оалаш хул ден дIоаххал
Ираз дола фаьрг – са воша!
ЙоагIа ший ханнахьа бIаьсти,
Хозалений тIоаргац даьсте.
Йиш йолае, дегаш хьаьсте,
Ираз дола фаьрг – са воша!
Оалхазарий хилац бала,
Цар дегашка багац ала.
Iа хьай гIоза илли ала,
Ираз дола фаьрг – са воша!
Дегаш да тха да тIаршше лелхаш,
БIаргаш да массаза делхаш,
Даьнна лел тхо, ираз лехаш.
Тхона хьалхара хьо дека,
Ираз дола фаьрг – са воша!
Езар кораяьйий хьона?
БIайха бIы хьа а бий хьайна,
Хоза йиш а лекхаш цунна,
ДагIа, дуаш мерза дуне,
Ираз дола фаьрг – са воша!
Шелал еча, укх мехкара
ГIоргда бIайхача мехка хьо.
БIаьсти яьлча цIадоагIаргда,
Зовне иллеш доладергда…
Мирза хьога хьежаш хургва,
Ираз дола фаьрг – са воша!
Тхо да дахаш сийдолча Калуке,
Хьо – аренца, декача Рубас.
ТIакхача хьо гIерт, тха рузкъа дезаш,
Бакъда, хургдар аргда хьога аз.
Хьо хьал долаш ва.
Дийнахь а бус а,
Дика хьега йиш йолаш хьо ва,
Цудухьа, хье хIалак-хилар хьайна
Дезаш веце, хьо дIакхетаргва.
Калука го боахаш хьо ма лела,
ЧхьагIалк санна, лехаш заьлза мотт,
Топ йизий, кIийленна а ма хувша –
Харцо ювцаш вар ше халча отт.
Ховш хилалахь,
ТIема цIера юкъе,
Хьай рузкъа а доагадергда Iа.
Наьха рузкъанна тIакхувш хул Iовдал,
Хьаькъал дар ший долчох хам беш Iа.
Ханаш, бекаш…
Наха бала бахь оаш,
Маца дузаргдолаш да-хьогI шо!
БIехал санна,
Халкъа фоартах хьаьрча,
Наьха садукъаш хьадоагIа шо.
ЦIи лотае хьона дагадохе,
Цу цIералла хье хьо воагаргва.
Хьаькъал хуле – из кхета а даь, хьо
Эздешца ца отташ рузкъа къувса,
Царца маьрша ваха хьожаргва.
Iа мел леладечоа раьзавоацаш,
Массанена гоама вола хан,
Калукерча Мирзас хьога яьздаь
Каьхат да ер.
Бакъда, ла ца дувгIаш
Дов де дагадохе, ховргда хьона
Таханарча хьай вахара хам.
Гаргарча нахага яьздаь каьхат
Нагахь санна, со фу деш ва, аьнна,
Хоатте шоашка дика вовзачо,
Хоатте новкъосташа, мехкараша,
Хоатте, Iурра вена, доттагIчо, –
Ала царга,
ТIем тIа, цIера юкъе
Со сатийна, ираз долаш ва,
Новкъостий ба са укхаза дукха,
Аьле, хоам бе доттагIашка са.
Хоам бе доттагIашка:
ГIашлой взвода дакъа
Хьалха додаш да са,
Сихбеш лира тIом.
Даьхен салте ва со,
Даьхен кортамукъал
Лораеш а ва со, –
Аьле, дIабе хоам.
Хайта доттагIашта,
Укхаза, со волча,
Сийна ала баьнна
Сигле йоагаш йолга,
Хайта, Iаьржа уйлаш
Йолча моастагIашта
Майрра духьаллаташ
Вайбараш а болга.
Дохаргдоацаш да тхо,
Сатийна а да тхо,
ХIана аьлча, Даьхен
Лаьтта лордеш да тхо,
БIайха малх ба хьежаш,
Тхога белакъежаш,
Тхоца цхьана дов деш,
Га хьаллоацаш тха.
Ди-тIехь чоагIлуш ва со,
Сатийна а ва со…
Из гIоза кхаъ баккха,
ДоттагIашка са.
Хоам бе доттагIашка,
Дукха ха ца йоаккхаш
Кхетаргва со цIенах,
ЦIавоагIаргва со,
Берригаш уж болча
ХьоашалгIа ухаргва,
Цонашка леларгва,
Лоамашка гIоргва.
Ала доттагIашка,
Майра латаш да тхо,
МоастагI хIалаквергва –
Цунах шеко яц.
ВIалла соцаш доацаш,
Малхбузехьа долх тхо,
Берлине кхаччалца
Совца лаьрхIа дац!
Ала доттагIашка,
Доккха къамаьл дезац,
Хала зама хиннай
Аьнна дохац тхо…
Сатоссаш латт ара,
Да тхо тIема кийчлуш …
Тахан а котдовргда –
Догтийша да тхо.
Хьона бовзаш боацача укх мехка,
СалоIаш тхоаш долаш,
Сеца тIом,
Сай кисара
Хьа сурт хьал а даьккхе,
Дукха хьеж со цунга,
Хулаш тоам.
Хьа бIаргашка массаза гу сона
Къаспе-форда баьццара из талгIе,
ХIама дац дунен тIа уж мо хоза,
Боацаш хилча царга бала, гIайгIа.
Сона дагаух вай шинне безам,
Дукха лаьттав хьа ниI лораеш,
Илли оалар Iа цхьайолча хана,
Оалар, са дог тIехьа делхадеш.
Цу сурта тIа я хьо кIай коч ювхаш,
Из сурт соца массаза а да –
Герза кIала хуле, лоравеш со,
Дега юххе доаллаш из сурт да.
Гаьна я хьо,
Лакхача лоамашка
Морхаша хьа юрт дIахьулаяьй.
Цигача цIакхачарга догдоахаш
Ва со,
Сай дега хьо езандаь.
Цхьабакъда,
Нагахьа Iоажал хинна,
Вусе со, цIава ца хулаш кхел…
Ма тешалахь, «веннав» яхачарех.
ХIана аьлча, тIехьашка ца бовлаш
Даьхе бахьан вахар дIаденнараш,
ДийнагIа хул дийна болчарел.
ДагадоагIий хьона, зизаш гулдеш
Дукха шераш хьалха лийнна вай?
ДагадоагIий хьона, мел хоза бар
БIаьстен зизайх биза хинна бай?
ДагадоагIий хьона, цу дийнахьа
Лоамаш къайладаьха лаьтта дохк?
ГIозал юаш латтар вай шиъ, яхаш, –
Вайчул хозагIа бац цхьаккха мохк!
ДагадоагIий хьона, сайре хинна,
Баьццарча цу баь тIа цхьаь дар вай.
Сона-м вIалла а дагара далац,
Вай шиъ,
Сийрда седкъий,
Сийна бай!
Вайна хетар, вайгахьа да Iалам,
Вай дегашка хьулдер кхетадеш,
ВIаштIехьа ца доалий а хьаала,
Вай безам тIаэц цо къоабалбеш.
Малх чубузаш латтар,
ЦIе дар лоамаш…
ДIаяхай из зама.
ЮхайоагIаргъяц.
Кхетадора вай воай дегай къамаьл.
Тахан кхетаде из магац вайна…
Зизаш дац хIанз бай тIа.
Бай а бац!
Дукха ха я укх са лоаман мехка
Дика Iадат дола, кура Iадат:
Нагахь санна моастагIчунца латаш
Венна хуле турпал, оаха цунна,
Цун сийленга хьежжа лакха мах беш
Чурт догI, вIалла вицлургвоацаш из,
Цу гIулакха кходац цхьаккха хIама,
ТIеххьардар дIалургда моллагIчо.
Деза да из Iадат.
Деза да, цхьабакъда,
Сага вахар дезагIа ма дий!
Дий чурт, шийца диста мегаргдолаш,
Наьна бIаргашкара лега хий?
Из мах телаш цу тайпара чурташ,
Увттадарца хила деза дов.
Из Iадат дIадаьнна, нах дунен тIа
Маьрша бахар сона чIоагIа лов.
Хьона сайх къахетар лехаш вац со.
Шийла гIайгIа керча теIаеш
Цхьаь висача,
Уллув новкъост воацаш,
Хул со чIоагIа сай дега низ беш,
Хьа цIи йицъе, яхаш.
Тигац дего,
ЛадувгIац цо яхачунга аз.
Сагото дег чура яккха могац,
Хьа цIи дег чура дIайоаккхалац.
Сай из бала аз дIакхайкабергбар –
Iаламо дIаэца тигац из,
Кхестте, са дег чу юха чубоагIа –
Хул дукхагIа цун Iоткъама низ,
Дог а тIаккха чIоагIагIа са лаз.
БIаргаяйта хье!
Цкъа мукъагI йола.
Бувцаргба аз хьона безам сай.
Са дег тIара кхера Iа Iобаккха,
Из хьай ховха кулг хьакховдадий.
Шортта ниI хьайийлий,
Чу а яьлий,
Ала сога,
Боча елакъаже,
– Хьа бала хьаэца енай со!
Кхы дIагIоргйоацаш а енай со!
Боккъал йола!
ГIанахь мукъагI йола!..
Магац сона,
Магац, йицъе хьо!
ТIом дIасецаб.
КIоаргга сатем эттаб.
Со волчахьа хьатIайоагIа хьо…
ГIаьлен хьажи тIема кIури буаш,
Ва сангар чу гIа гуш улаш со.
Сатем эттаб.
Сангар а дIаяьнний,
Цу сангар чу сувца кIур а бац,
ТIом а бац, е моастагIий а бац.
Гац сона хьо мара цхьаккха хIама,
Кхыдар цхьаккха го безам а бац.
Гаьнара уж лоамаш сийрдадоахаш,
Анайисте малх хьалкхеташ латт.
Сиглара уж седкъий дIадовш латт.
Вай шиъ цхьана долх,
ГIоза гIа боахаш.
Сомаваьлар со.
Юха а тIом ба,
ТIема мах хIанз сона дика хов…
Вай шиъ ца говш вIашагIкхетаргдолаш,
ГIанахьа со волча аха хьо.
КIайча укх дуненга хьажа, мискинг,
Ер дуне вIалла а кIай мичад.
Мел дукха хиннаб дунен тIа мискаш?
Дог ца делаш мел уж дIаихаб?
Сиглара из бутт мо, гIийла ва хьо,
Мискинг, из бутт мо хьо цхьаь а ва.
Маца сомаваргволаш ва-хьогI хьо?
Маца духьалъоттаргволаш ва,
Хьай вахар баьддаьча бIаьхийчарна?
Кхер хьо чIоагIа – дег чу лай ва хьо.
Дош ала а вахьац цунга хьо.
Цун кара да деррига ер вахар:
Вах из, юаш сискал, молаш чхьагIар.
Хьо сих ма ле, Уруж,
Из сомаваргва,
Ше мискинг воацилга
Цо кхетадергда.
Ер кIай дуне цунна а
Хургда кIай,
Цун вахар а хургда
ГIоза цIей.