Цкъа зиракаш, вIашагI а кхийтта,
Дар-доацар дувцаш багIаш бар.
Цу кхетаче цхьа хаттар эттар:
Фуд укх дунен тIа дезагIдар?
«Кхерий да деза!», – цхьанне аьлар.
ШоллагIвар раьза хиланзар,
Цо аьлар: «Безам ба безагIа!».
Из дош а цар тIаийцанзар.
Кхы дIахо а, чубенна уйлах,
Цар къувса мегар… Цхьабакъда,
«Шо сих ма ле, – воккхагIчо аьлар, –
Са шуга цхьаькха хаттар да:
Фуд мезал мерза, кIурал къахьа,
Дашал дуккха дезагIа фуд,
Дунен тIа мел вахача хана,
Йиш йоацаш дохка, е дIадала,
Iа хьайца леладергдар фуд?»
Зиракашка цхьатарра ийккхар:
– Наб я Iа ювцар!
– Из наб я!
Ам, къоначо гIайгIане аьлар:
– Наб яц цо ювцар… Къоанал я!
ЦIимхарча лоамашка
Наькъа такильга тIа
Аьрзе бедарг сона
Корайир.
Хьаийцар аз бедарг,
Боча хьаьста,
Се чуводаш
Сайца чуйихьар.
Аз массаза
Сайца лелаю из,
Леладеш мо
Аьттув боаха жай,
Водаш-воагIаш –
Сайца хьо массаза,
Болх беш юл из
Истола тIа сай.
Сайна цунгара
Массаза дех аз,
Болх бе истола тIа
Хайча се:
– Хьалхьо, бедарг,
Са уйлаш,
Са хьашташ
Йолча морхий Даьхе –
Сигале.
Цу лакхе,
Цу малха юхе хилча,
Уж са уйлаш
ЦIенагIа хургья,
БIеха,
Эсала мел долчох,
Харц мел долчох,
Са стихаш цу лакхе
ЦIенлургья.
Укх парке цхьана вай лелача хана,
Гуйре а вайна бIаьсти мо яр.
Сигле яр йийкха, Iалам дар делаш,
Хьо соца яр, со хьоца вар.
Юха а гуйре. Цхьабакъда, тахан
Сатем латт парке, таьзета мо.
ДIа-юха хьеж со, гIерт со хьо лаха,
Хьеже а корайоагIаш яц хьо.
Гуйрено гаьн тIара легаду гIанаш,
ГIайгIане кхесташ уж лаьтта лег.
Шелало мерцай баьцилгаш, цар тIа
БIаргахиш санна догIилгаш къег.
Дег чу гIувтт хаттараш, со корзагIвоахаш:
Хьо мичахьа я?
Хьо хьанца я?
Иразе я хьо?
ГIайгIане я хьо?
Сагота я хьо?
Е гIоза я?
Вай къаьста хилар дагадоаллача,
Са санна, керча бала бий хьа?
Вай шинне къастар кхета ца деча
Вай парко миссел гIайгIа йой Iа?
Iаьржача морхо
Сигле дIакъайлайоаккх,
ТIаккха
Сиглено догIанца Iоелхаю из.
Лар йоацаш яй дIайоал из.
Iаьржача балано
Халкъа дог хьалдуз…
ТIаккха?
Цун Iаьржа лар –
Форд чухеце а,
ДIайовргьяц…
– Мичара даьннад хьо, илли,
Со волча мичара денад?
– Халкъан син чура да со,
Вол е харцо йоацача.
– ХIаьта цу халкъан сино
Сенах вIашагIделлад хьо?
– Эггара сийрдагIча сердалах,
ГIозалцеи безамцеи.
– Маьлха яр йий-хьогI из сердал,
Цул сийрдагIа я мичий?
– Хьа халкъа сино ше а
Дуненна шортта тел сердал.
– Халкъ са – тIадам бац форда чу,
Цхьабакъда, доккха а дац из,
Кхыча цу къамашта юкъе,
Мотт боацаш дусарг-хьох из?
– Из дийна хургба, со долча хана,
Кхалхарг а бац из вIалла,
Кхоллаш цо хуле назманча,
Кхоллаш цо хуле илли.
Цхьа тIадам ба со цу лаьттарча тоатола,
Цхьа тIадам мара бац – фуд тIаккха цахилча?
Оаз зовне назманчий – новцIолга хьогал
ДIаяккха тоъаргда цхьа тIадам хий.
Цхьа тIадам ба со. ЗIамига бале а
Вахара низ соца совдукха ба!
Лоаман цу босе тIа даьннача зийболга
Дийндала цхьа тIадам хий тоъаргда.
ЦаI мара беце а, аз цхьаккха дехац,
Догтийша ба со – ха йоагIаргья,
Из бIайха цIера сийг дIабоабергба аз,
Ца йоалийташ йоккха цIи соцоргья.
ЗIамига ба со, шоана гур мара бац,
Цхьабакъда хьинар-м са дуккха а да:
Фордача боде а со байна дIабаргбац,
Фордах со дIакхете форд чIоагIлургба.
Абаьдел боккхагIа, Iоажалал чIоагIагIа,
ЗIамига тIадам бале а, со ба.
Дуненна вахара низ телар ба со
Цудухьа массаза со бахаргба!
Безам – оалхазар мо эргаш ба,
Iурра хул из кхераш, саррахь – майра,
Сийнача сигала урагIбаха,
Цунна чIоагIа ши ткъам эшаш ба.
Безам – тIий да, дотта хала дола…
ТIий мо, ши дог вIашкатеIадеш,
Шин бердах дIагIерта латтаргйола
ЧIоагIа гIортораш безама эш.
Каст-каста хьо гуш хиннаяле а,
Лоалахой хьа сона бовзацар,
Болхаш-боагIаш уж хьа нешаш байча,
Уж а сона вIалла хоалацар.
Сона гIанахь духьалъихаяц хьо,
Наб а йоаяьяц Iа вIалла са,
МоллагIчунна езаелча а хьо,
Сагота хиннавац вIалла со.
Цхьабакъда, хIанза-м цаI хиннад сона,
Уж хьа лоалахой болча ух со,
Беррига хьа нешаш а бовз сона,
Царца чIоагIа сакъердалу са.
Наб а юлац, хац сона из хIанад,
Сайна фу хиннад – со кхеташ вац!
Нагахь кхычоа хIанз хьо езалоййа,
Из ла сона низ тоъарг ма бац!
Сайна фу хиннад – со кхеташ вац,
Бакъда, аз хьо сага дIа-м лургьяц!
ХIаранена укх дунен тIа
Дагадоаллар ши-ший да.
Сайрийна денз массаварг а
Сатассарга хьежаш ва.
Со-м Iурра денз-хьа из сайре
ХьатIаярга хьежаш хул,
Саррахь хи тIа йоагIаргйолча
Хьога хьежаш латташ хул.
Дукха ха я ер аз дувцар хинна,
Массехк бIаь шу хьалха хиннад ер.
Лоамий мехкара Iоъараваьнна,
Россе вахар черсе дехар де.
ДоттагIал цо дехар Россегара,
Массаза хургдола доттагIал.
ЦаI мара ца хуле хьога кхера –
Цунах гIап йоттарг ма яц Iа хьал.
Эрсечо дика тIаийцар черсе.
Цу хана денз уж шиъ цхьана ба.
ТIом бале а, кхы бала бале а,
ЧIоагIъяь гIап санна цар вошал да.
Нагахь санна кIала вусе черсе,
Цунна гIо де оарцагIвоагIа эрсе,
Нагахь санна халча отте эрсе,
Цунна оарцагIвоагIа воша черсе.
Укх дунен тIа мел вахача хана
Дукха иллеш хезад сона, нана.
Тайп-тайпара хиннад иллеш – сийрда,
Уйла яйташ,
ЦIаьхха велхавеш,
Хиннад дог гIоздаьккхе, велавеш.
Массанеца царца аз сакъийрдад.
Цхьадараш дар сона ваха гIо деш,
Соца бала, гIозал декъар цар,
Цхьаькхаш дар сийдаккхара тIахьехаш,
Кегар бувцаш кхоалагIдараш дар.
Тайп-тайпара хиннад иллеш,
Бакъда,
ЦаI да царца, дицдергдоацаш аз:
Нанас сона даьха ага илли –
Са дег чу тахан а ек цу илле оаз.
Хьамсара доттагIий, хьамсара хьаьший,
Кхета малх санна укх цIагIа чуяьнна
Ер нус,
Къонахчун санна, дог чIоагIа долаш
Хургйолаш,
Дуккхача берий ираз дола нана
Хургйолаш,
Массаварг хьегаш барзкъа ховш тега
хургйолаш,
Ший ала дезар дIаоалаш
Хургйолаш,
Цунна бIарахьежа бIаргаш кIаьд ца луш
Хургйолаш,
Могаш-маьрша а ший кхела раьза а
Хургйолаш, –
Хьамсара доттагIий, хьамсара хьаьший,
ЦIенача дег тIара ловца а боаккхаш,
Хьалъайдергда вай воай пелаш!
МоллагIа гIулакх дIакъоастаде кайоалаш
Хургйолаш,
МоллагIа рузкъа дIанийсдеш дIадерзаде ховш а из
Хургйолаш,
Вахара никъ цун сийрда а
Хургболаш,
ГIайгIа е бала фуд ца ховш цун вахар
Хургдолаш,
Шеволчо массаза хестаеш дика нус
Хургйолаш,
Етт бийтта шура из ведар йизза кхухьаш
Хургйолаш,
Цун дезал цун даггара
Хургболаш,
Балаш хьа ца хьокхалуш из
Хургйолаш,
Хьамсара доттагIий, хьамсара хьаьший,
ЦIенача дег тIара ловца а боаккхаш,
Хьалъайдергда вай воай пелаш!
Басилгаш цун, алингаш мо, цIе
Хургйолаш,
Цергаш цун чIоагIа а,
ШакIа мо кIай а
Хургйолаш,
Борал цун цIирцIира гIаттар мо
Хургдолаш,
Къамаьл цун
Лоамарча шовдан гIар санна тайжа
Хургдолаш;
Цун совгIаташ камаьрша, маьхале
Хургдолаш,
МоллагIа ший хьаьша оамалца тIаэцаш
Хургйолаш,
Маьрнанна езаш, маьрдаьна лоархIаме
Хургйолаш,
Вай дика Iадаташ леладеш
Хургйолаш,
Хьамсара доттагIий, хьамсара хьаьший,
ЦIенача дег тIара ловца а боаккхаш,
Хьалъайдергда вай воай пелаш!
Дуккхадар ховш а,
Болх бира тIера а
Хургйолаш,
БIарго хьа мел лаьцар хьинарца хьаде ховш
Хургйолаш,
Фе йолаш, сабарца ший бераш кхедеш из
Хургйолаш,
Ши ала деззача дош ала ховш а из
Хургйолаш,
Корадаь наьхадар из долча даьга дIакхоачийташ
Хургйолаш,
ХIаьтта баь Iахирг мо ховха из
Хургйолаш,
Сиглара моллагIа оалхазар
Герз теха, чудайта могаш из
Хургйолаш,
Хьамсара доттагIий, хьамсара хьаьший,
ЦIенача дег тIара ловца а боаккхаш,
Хьалъайдергда вай воай пелаш!
Ший гIоза къахьегам поэташа бувцаш
Цун цIен-да
Хургволаш,
Ший доттагIашта дика масал гойташ из
Хургволаш,
Дика да а, дика фусам-да а из
Хургволаш,
Ший сесаг, ший дезал безаш из
Хургволаш;
Болх хала хиларах кIаьд ца луш
Хургволаш,
Лирача тIем тIа а кхералургвоацаш из
Хургволаш,
Эшача хIаманна фе волаш мар а из
Хургволаш,
Ший ираз дезалца долга ховш цIен-да из
Хургволаш,
Ший цIи, ший дезала сий леладеш цIена
Хургволаш, –
Хьамсара доттагIий,
Хьамсара хьаьший,
ЦIенача дег тIара ловца а боаккхаш,
Хьалъайдергда вай воай пелаш!
Са къонал,
Хьо лоаман цу бихье тIа яла,
Цигача Iергйолаш, хьай цIагIа санна.
Мух хургба цигача хьа доттагI болаш –
Къоанал фуй мича хов цунна.
Цу лоаман наькха тIа уж морхаш яда,
КIай я уж, къоаночун кIай корта санна.
Морхашца доттагIал хургда хьа чIоагIа –
Морхаш хул массаза къона.
Са къонал,
Массаза лоам бихье яха,
ЦIенача михаца ловзаш хьо хургья.
Цигача къоанал тIакхоачаргьяц хьона.
… ТIаяла могаргдац.
КIаьдъенна юсаргья.
Кхай тIара чудоагIаш латтар вай шиъ цхьана.
Зиза теха аре – бIарг ма кхоачча йIаьха.
ЦIаьхха сигле къайлар боадоно гобаьккха,
ДогIа IотIатехар, ахкан дIайха догIа.
Бераш санна делаш, догIа кара лувцаш,
ДоагIар вай шиъ, гIоза кхайкаеш аренаш,
ДогIан тIадамашца ловзаш, царца лувчаш,
ТIаккха уж тIадамаш воайла дIа-хьа телаш.
Цу хьа юхь тIа догIан уж тIадамаш сувцар,
Къега хьа бIаргаш мо хила гIерташ дар,
Бат хьалъайяь догIа Iа бордашца лувцар…
Тхирал лийча зиза мо хьо хоза яр…
Ираз лех аз, ираз дех
Хьогара, ва Везан Даьла,
Бакъда, иразаца Хье
Вицвалийтар Iа ма далахь.
Ираз долчарна юкъе
Ираз дайна со ма хилва,
Ираз доацачарца со
Ираз долаш а ма хилва.
Кхер со,
Кхера сай хIама деце а,
Дех аз,
Деха саг воаццаше сай,
Велх со,
Вела везаш се вале а,
Дувц аз,
Дувца мел ца дезар сай.
Нана, пандар Iа хьаэца вай,
Йиш дIалакха цу пандарца хьай.
Хинна ираз дагадохаде,
ГIоза денош юхадоаладе.
ВIашкадаха дегI хьай хьалнийсде.
Дагадоха, гIетташ лийнна хье.
Хьалха санна Iалам тийна латт:
Лоамаш массаза мо, кура латт,
Бийса сийрдаяьккха бутт а ба,
Вайга бIатувсаш цхьа седкъа ба.
Лакха, Iайха хьалха лийкха йиш,
Ираз-аьттув бувца гIоза йиш.
Дагабохаргболаш сона дай,
ДIалакха дадайна йийзар вай.
Лакха, дийна волаш санна из,
Ураоттабий беррига низ.
Из воацилга вицлургволаш со…
Нана, боккъала ма елха хьо!
Нана, лакха сона гIоза йиш,
Докъадергдолаш са бIаргахиш,
Бийса екаеш яхийта оаз,
ЖожагIате йицъергйолаш аз,
Дагайохаргйолаш ялсмале.
Ювца ханаш, къона хинна хье.
Нана, нана, лораелахь хье!
Вахар тIеххоза да ахча
Кхабилгача гул ца дечоа,
Баьстен хозал юаш волчоа,
Безама низ бовзаш волчоа.
Царна вахар тIеххоза да!
Тамашийна да вай вахар.
ТалгIе шершар зувш хьо вале,
ДогIан мукъам хозаш вале,
ГIаьний илли дезаш вале,
Тамашийна да хьа вахар.
Вахар вай… са хьамсара вар,
Хьо воацаш из сона дезац.
Хьо воаца ираз аз лехац.
ХIана аьлча...
ХIана аьлча…
Вахар вай… са хьамсара вар…
Сов сиха кхалу-кх уж, сиха сов,
Са хьамсара нана къалуш мо.
Мел дукха да цар шоай дег чу лорадер?
Мел дукха да цар тIехьленна леладер?
Къонгашта – зовзалах кхардар лу цар,
Мехкарашта лу – тешаме хилар.
Исташта – моарошта мутIахьа хилар…
Дукха да, лорадеш, леладер цар.
Тамаш ма йий, – наха дувц, –
ХIана йода сатоссашехь
Тоачув даккха Салимат
Из гаьннара гув болчахьа?
Йоккха тамаш я из, – йоах цар, –
Га цаI мара цига яц,
Цу тIар йоIо денна доаха
Тоачош-м кхоачалуш ма дац.
Къамаьл дувцача цу наха
Бакъдар долчча бесса хац,
Хетаргахьа, йоI цу гув тIа
Кхувла бахьан тоачош дац.
ЙоI ца гув тIа яха яьлча,
ЙиIий бIаргаш сийрда къег…
Ший гIулакха вена латташ
Хул цу гув тIа Асланбек.
ЙиIий Iуйре дика йийце,
Хьал ца айбеш ший ши бIарг,
Дувц йоIага, къамаьл дIаьхдеш,
Дахар, денар, доагIаргдар.
ДогIаш дувц, укх шера доаца,
Доахан дерста хилар дувц,
Хьувкъам, чIоагIа дика хинна,
Цонашкара сийна буц…
Дувц цо деррига йоIага,
Къамаьл вIалла соцадиц…
Амма, керттера уж дешаш
Цхьаккха дича оалалац.
Бакъда, наха-м йоах, йиIийна
КIанта къайле къайле яц,
Цудухьа тоачош а гув тIа
Кхоачаденна доалаш дац.
Цудухьа цхьа хаттар наха
Тахан чIоагIа дагадоал:
Маца коачалургда тоачош?
Маца хургда зоахалол?
Хьалхара сай стихаш яьзйир аз,
Поэт волча вахар цу стихашца.
Поэт велавелар:
– Стихаш-м я,
Цхьабакъда,
Поэзи-м яц акхарца…
Со поэзи лехаш дукха лийлар:
Лоам тIа вийлар, юха кIалавийлар,
Со ца кхоачаш моттиг йисанзар,
Рифма лехаш сахиларга вийлар,
Дукха вийлхар, геттар дукха вийлар –
Бакъда, поэзи-м корайинзар.
Демах йизза иккаш текхаеш,
Доахан долча ферме со чуваьлар.
Шурах бизза кодилг кховдабеш,
Цучарча болхлочо сога аьлар:
– ДIамала ер шийла шура Iа.
Маьлхе вIохвенначох тара ва хьо.
ТIаккха дIа-чу салоIаргда Iа,
СалаьIача, дIахо дIагIоргва хьо.
Елакъежаш, бIарахьежар из…
Кодилг шура дIамелар аз эзза.
Поэзи кхы леха езац са,
Кхетадир аз: ер я из поэзи.
Дика нах, шун Iуйре дика хийла!
Бийса яьннай. Ди доалаш латт кIай.
Ер керда ди хIаранена хилда
Аьттув болаш, толам болаш цIей!
Оалхазараш лел сигала, аре
ГIозача иллешца екаеш,
Бераш да цIагIара удаш ара,
Да ва кхай тIа ваха сухалбеш.
Лоалахочунга цун лоалахочо,
– Бийса мишта яьккхай Iа? – дIахет.
Вокхо жоп лу.
Къамаьл да цар лоаца,
Ахкан дено тIехьара тIатетт.
Дика нах, шун вахар маьрша хилда!
Ираз лорадар да декхар вай.
Керда ди шух хIаранена хилда
Аьттув болаш, толам болаш цIей!
Зиза моллагIа хоза дале а,
Воашта дезар мара даккхац вай.
Бала беча а цхьаннега кхайкале
ДоттагIчунга кхайк хьалхагIа вай.
– Дийнахьа иттаза гу вай шиъ,
Моаршал хетт, бIарга мел гуча хана!
Делача бIаргашца аьлар цо:
– Моаршал хаттар новкъа мичад вIалла!
Малхо йошъю лай тIара хьа лар,
Форда талгIено гIомар тIа йитац…
Бакъда из.
Дале а, цхьаькха-м да –
Шеддар дицде-м заманна а магац.
– Сона сай бераш дийзачча бесса,
Кхы цхьаннена дезий-хьогI ший бераш?! –
Кура яр къонача наьна оаз,
БIаргаш дар безамца сийрда къегаш…
– Сона сай бераш дийзачча бесса,
Кхы цхьаннена дезий-хьогI ший бераш?! –
Къаьнача даь гIайгIане яр оаз,
БIаргаш дар цун бIаргахишца лешаш.
Вай вахар гIоза да… ХIанад Iа яхе,
Вай хIара ди да эргадаьнна вахар –
ДIадахар, таханардар, кхоана хургдар…
Малув цу хIаман маIана тIакхувргвар?
Iа мел даь дика хIама дицлургда,
Нагахьа санна хьогар гIалат доале.
Е Дала наIалт аьннар гучадоале,
Цу тIеххьа наIалт наха а аргда.
Наьха дегаш вайна йоккха къайле я.
Поэташка-м да уж дегаш делла дIоагIаш.
Поэташта наьха дег чу доаллар гу –
Цудухьа да царна баха хала чIоагIа.
Дукха да са, хилча бакъахь хеташ.
Царех цаI геттара атта дар:
Ше хургвоацар хила а ца гIерташ,
Ше хургвар хуларий хIаравар.