Ер кинижка стихай гуллам ба. Укх гулламе чуйоагIа таханарча дийнахьа Кавказе дахаш долча барайтта къамий меттала яьзъяь стихаш. Уж да:

• абзой
• аьдагIий
• балкхарой
• гIазгIумкий
• гIалмакхий
• гIаьбартий
• гIумкий
• доархий
• къарший
• лаьзгий
• маIарлой
• негIий
• нохчий
• таьтий
• тIабасрой
• хIирий
• цIахбий
• черсий
• эрсий

метташ.

Таржам а даь гIалгIай меттала яьккха кхо бIаьи ах бIаьи совггIа стихотворени я укх кинижка тIа. ХIара метта пхи бIаь (500) гаргга мугI ба, шин меттагара дIа мел ийккхача. ТIабасрой меттала биъ баьи ткъаьи пхи (425) мугI мара бац, хIаьта таьтий меттала ши бIаьи ткъо (220) мугI мара бац. Цу хIаман бахьан да тхога цу меттала яьзъяь кхы стихотворенеш хьа ца кхачар. Нагахь санна, цу къамий поэтий кхы а стихотворенеш хьатIаяйта вIаштIехьдоале, цар таржамаш а хьоргда оаха укх кинижка юкъе.

Метташ тIехьа-хьалха дахар алфавитага хьежжа даьд, цхьаккха оагIорахьа оза-безам хургбоацаш. Къамий цIераш (царга хьежжа, меттай цIераш а) укх кинижка тIа йоалаяьй Коазой Нурдина арадаьккхача «Эрсий-гIалгIай дошлорга» (Русско-ингушский словарь. Ростов-на-Дону, 2021) тIа уж еннача тайпара. Цу дошлоргаца нийсдеш яьздаьд укх кинижка тIа мел йола дийнатий, гаьний, баьций цIераш, иштта кхыйола терминаш а.

Таржам даь укх кинижка юкъеяхийтар духьа стихотворенеш оаха хьахержар поэташа шоаш а йоагI-йоагIача йоазонхой союза кулгалхоша а хьаяйтача стихотворенешта юкъереи, 2003-ча шера Пятигорске арадаьннача «Антология литературы народов Северного Кавказа» яхача кинижка тIареи. Уж стихотворенеш хьахоржаш оаха керттера лоархаш белгалдир цар тема халкъа дика Iадаташ, хоза оамалаш, даьха толамаш хилар, халкъашта юкъера юкъ-моттигаш, царна юкъера гIулакхаш тоадара, машар чIоагIбара, доттагIал чIоагIдара тIаерзаяь уж хилар. Къаьстта лерхIаме хетар тхона берашта яьзъяь стихаш, хIана аьлча уж массаза а дика мел долчоа тIахьехаш хул.

Поэтий тайпан цIераш а шоай цIераш укх тIа йоалаяьй эрсий меттала цар цIераш яьзъяьчча тайпара, цхьабакъда, тайпан цIи хьалхеи ший цIе тIехьеи оттаеш. Цул совгIа, тайпан цIи еррига доккхийча алапашца яьзъяьй, ший цIи хьалхара алап доккха долаш яьзъяьй. Масала аьлча, эрсий меттала «Кайсын Кулиев» яьзду, хIаьта укх кинижка тIа «КУЛИЕВ Кайсын» аьнна яьздаьд. ХIаьта цхьаккха поэта даь цIи яьзъяьяц.

Цхьабола поэташ тайпан цIи ца яьзъеш ба. Масала, царех ба «Щаза из Куркли», «Кемер из Микраха». Цар цIераш укх кинижка тIа яьзъяьй «КУРКЛЕРА Щаза», «МИКРАХЕРА Кемер», и. кх. дI. а.

Цхьаькха тайпара яьзъяь а нийслу поэтий цIераш. Масала, «Юсуп Муркелинский». Цу тайпара яьзъяь цIераш укх кинижка тIа йолчча тайпара яьзъяьй, массала «МУРКЕЛИНСКИЙ Юсуп», «АХТЫНСКИЙ Гаджи», и. кх. дI. а.

ГIоза дешалда оаш.

Таржамхо Ноакастхой Хаваш.